اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ إِذا فَعَلُوا فاحِشَةً قالُوا وَجَدنا عَلَيها آباءَنا وَ اللّه‌ُ أَمَرَنا بِها قُل إِن‌َّ اللّه‌َ لا يَأمُرُ بِالفَحشاءِ أَ تَقُولُون‌َ عَلَي اللّه‌ِ ما لا تَعلَمُون‌َ «28»
و زماني که مرتکب شدند عمل زشتي را گفتند يافتيم پدران خود را بر اينکه کار و خداوند امر فرموده ما را باين عمل بگو محققا خدا امر نميکند بزشتي آيا مي‌گوييد بر خدا چيزي را که نميدانيد.
وَ إِذا فَعَلُوا فاحِشَةً بسياري از مفسرين گفتند تعريض بر مشرکين است در طواف حج عريان و برهنه ميشدند مثل زماني که از مادر متولد شده بودند زن و مرد بدعوي اينکه با اينکه لباسهايي که معصيت کرده‌ايم نبايد طواف کنيم لکن اينکه تفسير بنظر بسيار بعيد ميآيد و همچه عملي معلوم نيست از آنها سرزده باشد با آن غيرت عربي، بلي از بعض ابناء عصر حاضر بالاخص مسلک بهايي استبعاد ندارد، و در اخبار مرويه از کافي و عيّاشي و غير اينها تفسير شده فاحشه بکسي که بر خلاف حق دعوي امارة و ولايت کند، و بعضي تفسير بزنا کرده‌اند.
و لکن تحقيق کلام اينست که فاحشه مطلق اعمال زشت و قبيح است که قبح عقلي دارد و ارباب مذاهب باطله باسم دين مرتکب ميشدند مثل عبادت اصنام که گفتند ما نَعبُدُهُم إِلّا لِيُقَرِّبُونا إِلَي اللّه‌ِ زُلفي زمر آيه 4، يا مثل ما کان‌َ صَلاتُهُم عِندَ البَيت‌ِ إِلّا مُکاءً وَ تَصدِيَةً انفال آيه 35، يا شرب خمر که گفتند در مذهب موسي و عيسي و انبياء سلف مباح بوده، يا ازدواج با محارم که در مسلک بهاء رواج دارد، يا کشف حجاب که گفتند در شريعت اسلام جايز است يا بدعتهايي که در دين زياد کردند يا مدعي مقامي مثل خلافت و امامت و ولايت و امارة و رکن رابع و قطب شدند و غير اينها.
قالُوا وَجَدنا عَلَيها آباءَنا جواب از سؤال مقدر است يعني از آنها سؤال ميکنند که چرا اينکه فاحشه را مرتکب ميشويد ميگويند پدران ما مرتکب ميشدند ما هم
جلد 7 - صفحه 302
بانها اقتداء ميکنيم و هدايت ميشويم إِنّا وَجَدنا آباءَنا عَلي أُمَّةٍ وَ إِنّا عَلي آثارِهِم مُهتَدُون‌َ زخرف آيه 21 إِنّا وَجَدنا آباءَنا عَلي أُمَّةٍ وَ إِنّا عَلي آثارِهِم مُقتَدُون‌َ زخرف آيه 22.
وَ اللّه‌ُ أَمَرَنا بِها اينهم جواب از سؤال مقدر است که بآنها بگويند فعل آباء شما که دليل و حجت نميشود جواب گويند که حسب الامر الهيست.
قُل إِن‌َّ اللّه‌َ لا يَأمُرُ بِالفَحشاءِ اينکه جمله دليل واضح و روشن است براي ردّ اشاعره که اکثر عامه هستند و منکر عدل الهي و منکر حسن و قبح اعمال هستند و لذا عدل از اصول مذهب اماميه شمرده شده.
توضيح کلام اينکه عدل سه معني دارد يکي مقابل ظلم که نص‌ّ آيات شريفه است إِن‌َّ اللّه‌َ لا يَظلِم‌ُ مِثقال‌َ ذَرَّةٍ نساء آيه 44 فَما کان‌َ اللّه‌ُ لِيَظلِمَهُم توبه آيه 71 إِن‌َّ اللّه‌َ لا يَظلِم‌ُ النّاس‌َ شَيئاً يونس آيه 44 وَ لا يَظلِم‌ُ رَبُّک‌َ أَحَداً کهف آيه 47 و غير اينها.
دوم- مقابل لغو و عبث که آنهم نصوص قرآني بر طبقش قائم است وَ ما خَلَقنَا السَّماءَ وَ الأَرض‌َ وَ ما بَينَهُما لاعِبِين‌َ انبياء آيه 16 لَو أَرَدنا أَن نَتَّخِذَ لَهواً لَاتَّخَذناه‌ُ مِن لَدُنّا انبياء آيه 17 وَ ما خَلَقنَا السَّماوات‌ِ وَ الأَرض‌َ وَ ما بَينَهُما لاعِبِين‌َ دخان آيه 38 أَ فَحَسِبتُم أَنَّما خَلَقناکُم عَبَثاً مؤمنون آيه 117، و غير اينها.
سوم- افعال اللّه تماما حسن است و موافق با مصالح و فعل قبيح از او صادر نميشود و اشاعره منکر حسن و قبح عقلي هستند و تبعيت افعال را با مصالح و مفاسد قبول ندارند و مصلحت و مفسده را زير بار نميروند و غافل از اينکه هستند که حتي بچه شيرخوار اگر مادرش در روي او خنده کند تبسم ميکند و اگر رو ترش کند گريه ميکند آن را حسن و اينکه را قبيح ميداند، حتي سگ اگر استخوان نزد او بيندازي دم را حرکت ميدهد و اگر سنگ بيندازي پارس ميکند آن را خوب
جلد 7 - صفحه 303
و اينکه را بد ميشمارد و غافل از اينکه اينکه مسلک باعث عدم وثوق بدستورات الهي ميشود زيرا اگر فرداي قيامت فرعون و نمرود و شدّاد را بهشت برد و انبياء را جهنم برد قبحي ندارد مؤمن جهنم رود کافر بهشت، خذلهم اللّه تعالي.
أَ تَقُولُون‌َ عَلَي اللّه‌ِ ما لا تَعلَمُون‌َ مسئلة- کذب اعم از اينکه است که علم بخلاف واقع داشته باشد يا شک بلکه ظن و تماما حرام است بالاخص کذب بر خدا و رسول تا انسان يقين بواقع پيدا نکند يا اطمينان که يقين عرفي است يا چيزي که قائم مقام علم باشد مثل خبر ثقة و بيّنه و امثال آنها نميتواند نسبت دهد.