تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ إِذا فَعَلُوا فاحِشَةً قالُوا وَجَدْنا عَلَيْها آباءَنا وَ اللَّهُ أَمَرَنا بِها قُلْ إِنَّ اللَّهَ لا يَأْمُرُ بِالْفَحْشاءِ أَ تَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ ما لا تَعْلَمُونَ «28»
شأن نزول: در منهج: اعراب، اوايل ظهور اسلام، عريانا و مکشوف العوره طواف مى‌کردند و مى‌گفتند: ما طواف نکنيم در جامه‌اى که در آن معصيت نموديم، و زنان چيزى به عورت خود مى‌بستند. در خبر است که زنى از بنى عامر طواف مى‌کرد و مى‌گفت: اليوم يبدوا کله او بعضه. مسلمانان آنها را ملامت بر اين فعل شنيع نمودند. آنها گفتند: ما پدران خود را بر اين يافته‌ايم و متابعت
«1» اصول کافى جلد 2، کتاب الايمان و الکفر، صفحه 167، حديث 10- بحار الانوار، جلد 63، صفحه 71، حديث 15.
جلد 4 صفحه 44
ايشان کنيم؛ آيه شريفه نازل شد:
وَ إِذا فَعَلُوا فاحِشَةً: وقتى که مرتکب شوند فعل متناهى در قبح را مانند عبادت اصنام و کشف عورت در انام و غير آن از کبائر آثام، چون نهى از آن و معاتبه بر آن نمايند. قالُوا وَجَدْنا عَلَيْها آباءَنا: در جواب گويند از روى تقليد ما يافته‌ايم بر اين عمل زشت، پدران خود را. وَ اللَّهُ أَمَرَنا بِها: و خداى تعالى امر فرموده به اين فعل قبيح. احتجاج آوردند به شنايع و قبايح خود به دو چيز: يکى تقليد آباء. دوم، افترا بر خداى تعالى.
و حضرت سبحان از ذکر احتجاج اول آنها اعراض فرموده به جهت ظهور فساد آن؛ و در ردّ ثانى مى‌فرمايد که: قُلْ إِنَّ اللَّهَ لا يَأْمُرُ بِالْفَحْشاءِ: بگو اى پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم به آنها که ذات اقدس الهى امر نمى‌فرمايد به افعال قبيحه و اقوال شنيعه، زيرا عادت و سنت سبحانى جارى شده که امر به اعمال حسنه و خصال حميده نمايد. و اينکه فرموده امر نمى‌فرمايد به فحشاء، دال است بر آن که ذات سبحانى فحشاء و قبايح را نخواسته و نخواهد، و لکن چون بنده به سوء اختيار مقدم بر فعل قبيح، و مقدماتش را فراهم کند، لذا اراده الهى تعلق گيرد کرها. بعد انکار فرمايد از وجه ديگر بقوله: أَ تَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ ما لا تَعْلَمُونَ: آيا مى‌گوئيد بر خداى تعالى از روى افترا آنچه نمى‌دانيد که او فرموده است از اسناد قبيح و شنيع به ذات سبحانى. اين شاهد است که مبناى قول آنها جهل مفرط بوده و هيچ تعقل و تدبر نمى‌کردند.
تبصره: آيه شريفه دلالت صريحه دارد بر بطلان جبر، زيرا نفى فرمايد صدور فحشاء و قبايح را از ذات احديت خود بقوله: إِنَّ اللَّهَ لا يَأْمُرُ بِالْفَحْشاءِ؛ بنابراين چگونه مى‌شود در اين صورت کفر کافر و عصيان عاصى، از جانب او باشد؛ تعالى اللّه عن ذلک علوّا کبيرا و نيز اسناد فحشاء و شنايع به ساحت جلال ربوبى، افترا، و نهى از آن فرمايد بقوله: أَ تَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ ما لا تَعْلَمُونَ.