اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قُل أَمَرَ رَبِّي بِالقِسطِ وَ أَقِيمُوا وُجُوهَکُم عِندَ کُل‌ِّ مَسجِدٍ وَ ادعُوه‌ُ مُخلِصِين‌َ لَه‌ُ الدِّين‌َ کَما بَدَأَکُم تَعُودُون‌َ «29»
بگو اي رسول محترم (ص) که پروردگار من امر فرموده بقسط و عدل و برپا بداريد روهاي خود را نزد هر مسجدي و خدا را بخوانيد در حالي که دين را از براي او خالص کنيد همان نحوي که شما را ابتداء فرموده همان نحو عود و بازگشت ميکنيد در قيامت.
قُل أَمَرَ رَبِّي بِالقِسطِ در مقابل کساني که گفتند خدا امر بفحشاء و منکر کرده بگو خدا امر بفحشاء نميکند و امر بقسط فرموده و قسط بمعني عدل و از لغات اضداد است بر ظلم هم اطلاق شده در قرآن يک جا ميفرمايد إِن‌َّ اللّه‌َ يُحِب‌ُّ المُقسِطِين‌َ مائده آيه 46، و يک جا وَ أَمَّا القاسِطُون‌َ فَکانُوا لِجَهَنَّم‌َ حَطَباً سوره جن‌ّ آيه 15، و عدل هم در عقائد و هم در اخلاق و هم در افعال مطلوب است و مورد امر است، اما عدل در عقائد آنکه از حدّ آنها تجاوز نکند که افراط ميشود مثل نصارا نسبت بحضرت عيسي عليه السّلام، و غلات نسبت بامير المؤمنين، و مبدئين که بدعت در دين گذاردند و يا چيزي کم کند که منکر بعضي از عقائد باشد مثل مخالفين که
جلد 7 - صفحه 304
منکر امامت ائمه عليهم السّلام شدند يا ساير فرق شيعه که نسبت ببعض آنها انکار کردند يا منکر بعضي از ضروريات دين يا مذهب شدند.
و اما در اخلاق تا ميتواند ازاله اخلاق رذيله کند چه در طرف افراط و چه در طرف تفريط و اگر نتوانست لا اقل آثار آنها را ظاهر نکند بلکه آثار ضدّ آنها را ظاهر سازد.
و اما در افعال دست اقل در واجبات کوتاهي نکند و مرتکب معاصي کبار هم نشود و اصرار بر صغار هم نداشته باشد و منافيات مروت را هم ترک کند.
وَ أَقِيمُوا وُجُوهَکُم عِندَ کُل‌ِّ مَسجِدٍ بعضي گفتند عطف بلايفتننّکم الشيطان است لکن ظاهرا عطف بالقسط است يعني امر ربي بالقسط و بان اقيموا وجوهکم عند کل مسجد، بتقدير ان، و در تفسير اينکه جمله بعضي گفتند مراد اقامه جماعت است در مساجد و بعضي گفتند مراد توجه بقبله است کعبه معظمه و بعضي گفتند مراد توجه بمساجد است، و لکن آنچه بنظر ميرسد توجه بخدا است در حال سجده يعني بر غير خدا سجده نکنيد چنانچه عبده اصنام و شمس و کواکب و نار متوجه آنها بودند در حال سجده حتي بعض صوفيه که گفتند صورت مرشد را در نظر بياوريد در حال نماز و سجده.
وَ ادعُوه‌ُ اينهم قرينه ميشود بر آنچه عرض شد که خداوند را بخوانيد هر چه ميخواهيد و او را مؤثّر بدانيد و از غير او طلب نکنيد و بغير او اميدوار نباشيد و توکل نکنيد مگر باو که در حديث قدسي دارد
و عزّتي و جلالي لاقطعن‌ّ امل آمل غيري.
مُخلِصِين‌َ لَه‌ُ الدِّين‌َ دين را بر خدا خالص کنيد که شائبه رياء و سمعه در عبادات و اعمال شما نباشد که خلوص در نيّت شرط صحت کليه عبادات است و رياء در عمل از معاصي بسيار بزرگ است حتي گفتند شرک خفيست و بدتر از شرک جليست
جلد 7 - صفحه 305
کَما بَدَأَکُم تَعُودُون‌َ بعضي گفتند اشاره بروز قيامت است که عريان و برهنه وارد ميشوند لکن ظاهر اينست که اشاره بيوم البعث است که خداوند همين نحوي که قدرت داشت شما را از کتم عدم بوجود بياورد قدرت دارد که يوم القيامه هم شما را عود دهد و زنده کند که در بسياري از آيات اينکه مفاد بيان شده.