اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَرِيقاً هَدي وَ فَرِيقاً حَق‌َّ عَلَيهِم‌ُ الضَّلالَةُ إِنَّهُم‌ُ اتَّخَذُوا الشَّياطِين‌َ أَولِياءَ مِن دُون‌ِ اللّه‌ِ وَ يَحسَبُون‌َ أَنَّهُم مُهتَدُون‌َ (30)
جمعي را خداوند هدايت فرمود و جمعي ثابت و محقق شد بر آنها گمراهي و آنها کساني هستند که گرفتند شياطين را اولياء خود و لازم الاطاعة از غير خدا و گمان ميکنند که آنها هدايت شده‌اند.
بعضي اينکه آيه شريفه را حمل بر اخبار طينت کرده‌اند مثل
السعيد سعيد في بطن امّه و الشقي شقي في بطن امّه
و مثل خبري که طينة مؤمن را از عليين و از فاضل طينة ائمه عليهم السّلام اخذ کردند و طينة کافر را از سجين و غير اينها لکن آيه هيچ دلالتي بر اينکه ندارد و اينکه اخبار علاوه بر اينکه سند ندارد و معارض با اخبار ديگر است که ميفرمايد
کل مولود يولد علي الفطرة و انما ابواه يهودانه و ينصرانه
و موهم جبر است محمول است بنحو اقتضاء و عليّت تامه ندارد و منافي با اختيار نيست و معناي آيه اينست که اولاد آدم دو دسته هستند يک قسمت اهل ايمان و اعمال صالحه که خداوند بلطف و توفيق خود، آنها را هدايت فرمود و آنها هم قبول هدايت باختيار نمودند که مفاد فَرِيقاً هَدي است و يک قسمت کساني هستند که قبول هدايت نکردند و ثابت بر آنها ضلالت و گمراهي شد که جمله وَ فَرِيقاً حَق‌َّ عَلَيهِم‌ُ الضَّلالَةُ دلالت دارد و سبب ضلالت آنها اينکه شد که إِنَّهُم‌ُ اتَّخَذُوا الشَّياطِين‌َ أَولِياءَ و عبادت شيطان کردند و اطاعت او نمودند بمساعدت نفس امّاره
جلد 7 - صفحه 306
و حب‌ّ دنيا و هواي نفس از روي اختيار و اعجب از اينکه آنکه در جهل مرکب افتادند و خدا را بکلي کنار گذاردند مِن دُون‌ِ اللّه‌ِ و خيال کردند که راه حق و طريق مستقيم همين است وَ يَحسَبُون‌َ أَنَّهُم مُهتَدُون‌َ و البته کساني که در جهل مرکب بيفتند و خود را مهتدي بدانند ديگر قابل هدايت نيستند و اعتناء بانبياء و ائمه و علماء نميکنند و پند نميگيرند.