اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ قالُوا لَن يَدخُل‌َ الجَنَّةَ إِلاّ مَن کان‌َ هُوداً أَو نَصاري تِلک‌َ أَمانِيُّهُم قُل هاتُوا بُرهانَکُم إِن کُنتُم صادِقِين‌َ (111)
(يهود گفتند داخل بهشت نشود مگر کسي که يهودي باشد و نصاري گفتند داخل بهشت نشود مگر کسي که نصراني باشد، اينکه آرزوهاي ايشانست بگو دليل خودتان را بياوريد اگر راست مي‌گوييد) در آيه ايجاز لطيفي بکار برده شده زيرا تقدير کلام اينست که:
قالت اليهود لن يدخل الجنة الا من کان يهوديا و قالت النصاري لن يدخل الجنة الا من کان نصرانيا پس هر دو طايفه را جمع نموده و از آنها به «قالوا» تعبير فرموده و جمله دوم را بنحو ايجاز از جهت وضوحش بکلمه «او نصاري» بيان فرموده است و دليل بر اينکه معني اينست که هر يک از اينکه دو طايفه ديگري را بر باطل ميدانند چنانچه در دو آيه بعد ميفرمايد وَ قالَت‌ِ اليَهُودُ لَيسَت‌ِ النَّصاري عَلي شَي‌ءٍ الاية و هود اسم جمع براي طايفه يهود است مانند کلمه يهود بقرينه عطف نصاري بر آن که جمع نصراني است نه آنچه بعضي از مفسرين گفته‌اند که جمع عائد بمعني تائب و رجوع کننده بحق است زيرا اطلاق اينکه معني بر يهود مناسبتي ندارد و نه آنچه بعضي ديگر گفته‌اند که مصدر است و بر مفرد و جمع اطلاق ميشود زيرا اطلاق هود بر مفرد معلوم نيست و مفرد آن يهودي اطلاق شده مانند ما کان‌َ إِبراهِيم‌ُ يَهُودِيًّا وَ لا نَصرانِيًّا«1» و بعيد نيست که هود همان يهود باشد و چون ياء آن زائد است در بعضي موارد ساقط شده باشد و آنچه در قرآن معرف ذکر شده يهود، و آنچه منکر استعمال شده هود است.
و اينکه دعوي اختصاص بيهود و نصاري ندارد بلکه هر صاحب مذهبي نظر
1- سوره آل عمران آيه 60
جلد 2 - صفحه 152
به اينکه دين خود را حق و ساير اديان را باطل ميداند لذا خود را اهل نجات و ديگران را اهل عذاب مي‌پندارد، و البته اينکه دعوايي است که اگر مستند بدليل و برهان باشد قابل قبول و مفيد فايده است و گرنه جز آرزوي بيهوده و خيال خامي بيش نيست، و از اينجهت در مقام ردّ يهود و نصاري ميفرمايد:
قُل هاتُوا بُرهانَکُم إِن کُنتُم صادِقِين‌َ يعني اگر در اينکه دعوي راست گوئيد دليل خود را بياوريد و چنانچه مکرر تذکر داده‌ايم يهود و نصاري هيچ دليلي بر حقانيت دين خود ندارند و فقط مدعي تواتر از زمان موسي «ع» و زمان عيسي «ع» تا اينکه زمان هستند و حال آنکه تواتر آنها چندين مرتبه قطع شده و مدرک تورات آنها منتهي بيک نفر ميشود که آثار کذب از او ظاهر است و همچنين است حال اناجيل چنانچه مفصلا در کلم الطيب متعرض شده‌ايم«1» و امر در «هاتوا» امر تعجيزيست يعني اتيان برهان براي شما ممکن نيست و از آوردن دليل عاجزيد، و ممکن است آيه شريفه نظر بنکته ديگري داشته باشد که از خصايص اعتقادي يهود و نصاري است و آن اينست که يهود مدعي هستند که آنان هر چه معصيت کنند بجهنم نميروند جز ايام کمي چنانچه در آيه شريفه است:
وَ قالُوا لَن تَمَسَّنَا النّارُ إِلّا أَيّاماً مَعدُودَةً و نصاري مدعي هستند که حضرت عيسي عوض آنها بجهنم رفت و ديگر آنان بدوزخ نميروند هر چند معصيت کار باشند و گفتند «فدانا من لعنة الناموس» يعني عيسي «ع» لعنت ناموس را که مراد تورات است بجاي ما قبول کرد، و از اينکه جهت خداوند اينکه انديشه واهي و موهوم آنان را «اماني» تعبير فرمود و اماني جمع امنية بمعني آرزو است چنانچه گذشت.
1- مجلد اول صفحه 261- 298
153