تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ لِکُلِّ أُمَّةٍ أَجَلٌ فَإِذا جاءَ أَجَلُهُمْ لا يَسْتَأْخِرُونَ ساعَةً وَ لا يَسْتَقْدِمُونَ (34)
بعد از آن جهت تسليت حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در تأخير عذاب کفار مى‌فرمايد: وَ لِکُلِّ أُمَّةٍ أَجَلٌ: و براى هر طايفه‌اى از اهل هر عصرى، زمانى محدود و معين براى زندگانى ايشان است که به رسيدن حدّ محدود زمانى، همه اهل آن عصر ميميرند. يا براى هر امتى از مکذبين انبياء، انظار و امهال تا رسيدن وقت مرگ ايشان داده شده، به اتمام آن اجل در دنيا مستحق عذاب استيصال و اهلاک مى‌شوند. فَإِذا جاءَ أَجَلُهُمْ: وقتى که مدت معينه تمام و بيايد مرگ ايشان، لا يَسْتَأْخِرُونَ ساعَةً وَ لا يَسْتَقْدِمُونَ:
متأخر نشود موت آنى و مقدم نشود.
اجل چون فرود آيد از پيش و پس
پس و پيش نگذاردت يک نفس
يعنى به محض رسيدن اجل آنى، تقدم و تأخر در ابقاى ايشان اصلا و ابدا نخواهد شد.
تنبيه: در اجل مقتول متکلمين سه قول دارند:
اول- آنکه مقتول به اجل رسيده مقتول شد، چه اگر مقتول نمى‌گرديد
جلد 4 صفحه 59
بالفور همان ساعت مى‌مرد، پس قصاص و ذم قاتل به جهت اقدام است بر ايذاء و آزار زنده به ريختن خون محترم او بلا سبب تحليل و به غير اجازه مالک و خالقش، لذا قصاص و ذم، عايد قاتل مى‌باشد، چنانچه ضامن است آن کس که بدون اجازه اقدام کرده بر ذبح گوسفند شخصى که مخبر صادق خبر به موت او داده بود.
دوم- مقتول به غير اجل خود قتل گرديده، چه اگر حايلى از قتل قاتل واقع مى‌شد، البته زنده مى‌ماند؛ پس قصاص قاتل به سبب آن است که حيات محترمه، ممنوعه، و تمتعات و ثواب عبادات او را زايل و فانى ساخته و به نا حق برهم زده.
سوم- حيات و موت هر دو در مقتول محتمل است اگر قتل نشد، و همين قول محقق طوسى رحمه اللّه است در تجريد، پس قصاص قاتل به جهت وجهين مذکورين مى‌باشد.