تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
إِنَّ الَّذِينَ کَذَّبُوا بِآياتِنا وَ اسْتَکْبَرُوا عَنْها لا تُفَتَّحُ لَهُمْ أَبْوابُ السَّماءِ وَ لا يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ حَتَّى يَلِجَ الْجَمَلُ فِي سَمِّ الْخِياطِ وَ کَذلِکَ نَجْزِي الْمُجْرِمِينَ (40)
بعد از آن عود به وعيد فرمايد:
إِنَّ الَّذِينَ کَذَّبُوا بِآياتِنا: بدرستى که آنانکه تکذيب کردند به آيات ما و دروغ پنداشتند احکام کتاب ما را، وَ اسْتَکْبَرُوا عَنْها: و تکبر و سرکشى نمودند از آنها، لا تُفَتَّحُ لَهُمْ أَبْوابُ السَّماءِ: مفتوح و باز نشود براى ارواح ايشان درهاى آسمان، چنانچه براى روح مؤمن مفتوح گردد.
بيان: آيه را وجوهى است:
1- ابن عباس روايت نموده، فرمود پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم: روح کافر را بالا برند، به ملائکه نگذرد مگر آنکه مى‌پرسند چه روح خبيثى است.
ملائکه قابضين گويند: روح کافر است، به اسم قبيحى ذکرش کنند تا به آسمان اول رسد، در را براى او نگشايند. پس پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم آيه شريفه تلاوت: لا تُفَتَّحُ لَهُمْ أَبْوابُ السَّماءِ الخ. صاحب تفسير لوامع- فرمايد: به همين مضمون اخبار کثير به طرق خاصه و عامه وارد شده.
2- براى صعود اعمال خير و دعاى کفار، فتح ابواب سماوات نمى‌شود و مؤيد آن آيه: إِلَيْهِ يَصْعَدُ الْکَلِمُ الطَّيِّبُ وَ الْعَمَلُ الصَّالِحُ يَرْفَعُهُ. «1» 3- براى صعود اعمال و دعوات و ارواح کفار، فتح ابواب سماوات براى
«1» سوره فاطر، آيه 10.
جلد 4 صفحه 66
دخول جنت نشود. مجمع البيان- عن ابى جعفر الباقر عليه السّلام انّه قال: امّا المؤمنون فترفع اعمالهم و ارواحهم الى السّماء فتفتّح لهم ابوابها، و امّا الکافر فيصعد بعمله و روحه حتّى اذا بلغ الى السّماء نادى مناد: اهبطوا به الى سجّين و هود واد بحضرموت يقال له برهوت. «1» حضرت باقر عليه السّلام فرمايد: اما مؤمنين، پس بالا مى‌رود عملها و ارواح آنها به آسمان، پس فتح ابواب سماوات مى‌شود براى آنها. و اما کفار، پس عمل و ارواح آنها را هم بالا مى‌برند به آسمان، منادى ندا مى‌کند فرود بريد آن را به سجين. و آن وادى است به حضر موت که برهوت نام دارد، و در آن چاهى است بسيار عميق، ارواح مشرکين و کافرين در آن چاه محبوس مى‌شوند تا قيامت.
آيه شريفه از اعظم توعيدات و تهديدات الهى است نسبت به کفار.
وَ لا يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ: و کفار ابدا داخل نشوند جنت را، حَتَّى يَلِجَ الْجَمَلُ فِي سَمِّ الْخِياطِ: تا اينکه داخل شود شتر به جثه و جسم خود از سوراخ سوزن به حال خود. و داخل شدن شتر از سوراخ سوزن در صورتى که هر دو به جثه و حال خود باقى باشند، محال عقلى و ممتنع محض است. و در علم عقلى ثابت شده که تعليق و حصول موقوف بر محال، محال باشد. يا مراد به جعل ريسمان و طناب ضخيم باشد، يعنى فتح باب آسمان و دخول جنت براى کفار ممکن نيست مگر آنکه داخل شود طناب ضخيم از سوراخ سوزن. وَ کَذلِکَ نَجْزِي الْمُجْرِمِينَ: و مثل آنچه بيان کرديم از جزا و سزاى مجرمان و گناهکاران، همچنين جزا و سزا مى‌دهيم همه انواع عصاة و کفار و فجار را. و اين توحيد ابدى به مؤمن عصاة عايد نمى‌شود، چه ايمان اصل و افضل اکمل الاعمال و واجب است، جزاى آن و بادامه تعذيبشان ظلم لازم است و آيه عدل: فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ و نيز نصّ ايصال جزاى ايمان مى‌باشد.
تبصره: ابن عباس گويد: حق سبحانه در امتناع دخول کفار به جنت تشبيه احسنى فرموده به شتر؛ چه ريسمان، مناسب سوراخ سوزن است، اما در آن شتر اصلا مناسب و ممکن نيست در سوراخ سوزن، مگر بذکر فوائدى.
«1» مجمع البيان، جلد دوّم، صفحه 418.
جلد 4 صفحه 67
بعض اهل معانى فرموده‌اند: هرگاه حق تعالى تعليق فرمود دخول کفار را در جنت به در آمدن شتر در سوراخ سوزن، آن را نفى ابدى قرار داد براى دخول آنها.
و عرب وقتى که ممکن را معلق به محال سازد، ممکن را محال نمايد. و اين مثل آنست که نيايم نزد تو تا سفيد شود کلاغ، رازى و بغدادى گفته‌اند: شتر، اکبر حيوانات، و سوراخ سوزن، اضيق منافذ؛ پس ولوج شتر در اين سوراخ ضيقه محال است، و متوقف بر اين محال که دخول کفار در بهشت باشد محال خواهد بود، زيرا موقوف بر محال، محال است عقلا.