تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ نَزَعْنا ما فِي صُدُورِهِمْ مِنْ غِلٍّ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهِمُ الْأَنْهارُ وَ قالُوا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي هَدانا لِهذا وَ ما کُنَّا لِنَهْتَدِيَ لَوْ لا أَنْ هَدانَا اللَّهُ لَقَدْ جاءَتْ رُسُلُ رَبِّنا بِالْحَقِّ وَ نُودُوا أَنْ تِلْکُمُ الْجَنَّةُ أُورِثْتُمُوها بِما کُنْتُمْ تَعْمَلُونَ (43)
ترجمه
و بيرون کشيديم آنچه بود در سينه‌هاى آنها از کينه جارى ميشود از
جلد 2 صفحه 427
زير ايشان نهرها و گويند ستايش مر خدائيرا که هدايت کرد ما را باين و نبوديم که هدايت شويم اگر نبود آنکه هدايت کرد ما را خدا هر آينه بتحقيق آمدند فرستادگان پروردگار ما براستى و ندا کرده شوند که اين است آن بهشت شما ميراث داده شديد آنرا بسبب آنچه بوديد که بجا مى‌آورديد
تفسير
خداوند دلهاى اهل بهشت را از حقد و حسد و کينه در دنيا پاک کرده لذا با برادران دينى خودشان در بهشت جز عطوفت و مهربانى و دوستى ندارند و بمقام يکديگر حسد نميبرند اگر چه ارفعيّت آنرا مشاهده نمايند با آنکه فرموده‌اند کمترين ملک کسيکه در بهشت است زياده از ملک دنيا است و نهرها از زير قصور و کنار درختان آن جارى است و هر کس گمان ميکند که آنچه او را است کس ديگر را نيست و حمد و شکر خدا را بلسان حال و مقال چنانچه در آيه شريفه ذکر شده است بجا مى‌آورند بعکس اهل جهنم که حال آنها در آيات سابقه بيان شد و بعضى گفته‌اند اوصاف ذميمه قبل از دخول بهشت و بعد از آشاميدن شراب طهور از آنها زائل ميشود و قمى ره از امام باقر (ع) نقل نموده که عداوت نزع ميشود از صدور اهل ايمان در بهشت و در کافى از امام صادق (ع) نقل نموده است که روز قيامت خداوند پيغمبر (ص) و امير المؤمنين (ع) و ائمه اطهار از اولاد او را در مقابل مردم حاضر ميفرمايد و شيعيان چون ايشان را مشاهده ميکنند باين بيان حمد الهى را انشاء مينمايند و مقصود حمد بر هدايت الهى است بولايت امير المؤمنين و اولاد اطهارش و پس از آن چون از علم اليقين بعين اليقين رسيده‌اند از غايت و جد و سرور اقرار مينمايند که آنچه انبياء عظام خبر دادند بر حق و مطابق با واقع بود و منادى حق ندا ميکند اين همان بهشت موعود شما است که باستحقاق ارث داده شديد مانند وارث مال که باستحقاق ارث ميبرد در مقابل اعمال صالحه خودتان و از پيغمبر (ص) روايت شده است که هيچ کس نيست مگر آنکه منزلى در بهشت دارد و منزلى در جهنم ولى مؤمن ارث ميبرد منزل کافر را از بهشت و کافر ارث ميبرد منزل مؤمن را از جهنم و اين معنى مراد از ارث بردن مؤمن در اين آيه است ..