تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ بَيْنَهُما حِجابٌ وَ عَلَى الْأَعْرافِ رِجالٌ يَعْرِفُونَ کُلاًّ بِسِيماهُمْ وَ نادَوْا أَصْحابَ الْجَنَّةِ أَنْ سَلامٌ عَلَيْکُمْ لَمْ يَدْخُلُوها وَ هُمْ يَطْمَعُونَ (46)
وَ بَيْنَهُما حِجابٌ: و ميان اهل جنت و نار پرده فاصل و حايل و مانع است، يا ميان اين دو فريقين حائلى است از اثر وصول يکى به ديگرى و نتوانند اهل جهنم به بهشت درآيند. و نزد بعضى مراد به حجاب اعراف است که در آن تلى است از مشک سفيد. وَ عَلَى الْأَعْرافِ رِجالٌ: و بر اعالى اعراف مردانى باشند مشرف بر بهشت و جهنم، يَعْرِفُونَ کُلًّا بِسِيماهُمْ: مى‌شناسند هر يک از اهل بهشت و جهنم به علامتهاى ايشان.
تفسير اثنا عشرى ج4 75
ف اقوال بسيار است: 1- گناهکاران اديان صحيحه مى‌باشند که به سبب گناه، محبوس در اعرافند. 2- جماعتى که به غير اذن پدران به جهاد رفتند. 3- کسانى که حسنات و سيئات آنها مساوى است. 4- ضعفاء عقول ايام بعثت انبياء باشند. 5- اولاد مشرکينند. 6- فسقه و فجره اهل اسلام.
7- ولد الزنا؛ لکن نزد محققين خاصه و عامه ثابت شده که اين اهل اعراف بايد در دنيا مبرا و محفوظ از آثام و معاصى در مدت عمر بوده باشند، پس خاص انبياى جميع امم مى‌باشد نه صادر الخطايا از امم، چه مجرمين صاحب علامتند.
و مختار اماميه آنکه: نبى هر امتى و سيد انبياء خاتم الرسل يا ائمه اثنى عشر عليهم السلام مى‌باشند.
جلد 4 صفحه 75
ابن الانبارى گفته: حق تعالى انبياء و خلفاء معصومه منصوبه را به مقام اعلى اعراف مکان دهد تا ممتاز سازد ايشان را بر کل اهل قيامت، و اظهار فرمايد نهايت فضل و علو مرتبه ايشان را بر اولين و آخرين و مشرف سازد آنها را بر اهل جنت و نار و حال آنکه مطلع هستند بر احوال فريقين.
تنبيه: به طرق خاصه و عامه آنچه به نظر رسيده بيست و هشت حديث است از جمله:
1- طبرسى رحمه اللّه روايت نموده از ابو جعفر عليه السّلام قال: هم ال محمّد لا يدخل الجنّة الّا من عرفهم و عرفوه و لا يدخل النّار الّا من انکرهم و انکروه. «1» حضرت باقر عليه السّلام فرمايد: اهل اعراف خاص آل محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم است. داخل بهشت نمى‌شود مگر آنکس که بشناسند ائمه، او را، و بشناسد او ايشان را و معتقد باشد. و داخل آتش نشود مگر آنکه منکر امامت و معرفت ائمه، و ايشان هم انکار کنند او را.
2- در لوامع- اين آيه را سؤال نمودند از حضرت باقر عليه السّلام، قال:
نزلت فى هذه الامّة، و الرّجال هم الائمّة من ال محمّد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم قلت فما الاعراف؟ قال صراط بين الجنّة و النّار فمن شفع له الامام منّا من المؤمنين المذنبين نجى و من لم يشفع له هوى فيه. «2» فرمود: اين آيه در شأن عصاة اين امت نازل شده، و مراد رجال ائمه آل محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مى‌باشند. پرسيد: اعراف چيست؟ فرمود: راهى بين جنت و نار. هر که را امامى از ما شفاعت نمايد نجات، و هر که را شفاعت نکند خاسر شود.
3- لوامع التنزيل- از حضرت صادق عليه السّلام قال: الاعراف سور بين الجنّة و النّار عليه محمّد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و علىّ عليه السّلام و الحسن عليه السّلام و الحسين عليه السّلام و فاطمة عليها السّلام و خديجة الکبرى عليها السّلام، فينادون اين محبّونا و شيعتنا فيقبلون اليهم فيعرفونهم باسمائهم و اسماء آبائهم و ذلک قوله تعالى: يَعْرِفُونَ کُلًّا بِسِيماهُمْ اى باسمائهم فيأخذون بايديهم فيجوزون
«1» مجمع البيان، جلد دوّم، صفحه 423.
«2» بحار الانوار، جلد 8، صفحه 335، حديث 3 (منقول از بصاير الدرجات)
جلد 4 صفحه 76
بهم على الصّراط و يدخلوا الجنّة «1» فرمود: اعراف ديوارى است ميان بهشت و جهنم، بر او حضرت محمد و على و حسن و حسين و فاطمه و خديجه کبرى عليهم السلام مى‌باشند. پس ندا کنند کجا هستند دوستان و شيعيان ما. پس حاضر شوند نزد ايشان، و مى‌شناسند آنان را به اسماء آنها و اسماء پدرانشان؛ و اينست معنى: يَعْرِفُونَ کُلًّا بِسِيماهُمْ. پس دستهاى آنها را گرفته عبور بر صراط و داخل در بهشت نمايند.
4- در تفسير صافى و برهان و نور الثقلين و غيره از سلمان فارسى رحمه اللّه مروى است: انّه قال سمعت رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم يقول، لعلىّ عليه السّلام اکثر من عشر مرّات: يا علىّ انّک و الاوصياء من بعدک اعراف بين الجنّة و النّار، لا يدخل الجنّة الّا من عرفکم و عرفتموه و لا يدخل النّار الّا من انکرکم و انکرتموه. «2» سلمان رحمه اللّه گويد: شنيدم رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را مى‌فرمود به على عليه السّلام بيشتر از ده مرتبه: يا على، بدرستى که يا على، تو و اوصياى بعد از تو اصحاب اعرافند بين بهشت و جهنم، داخل بهشت نشود مگر کسى که بشناسد شما را و شما بشناسيد او را، يعنى قبول کنيد او را به معرفت در حق شما. و داخل جهنم نشود مگر کسى که انکار کند شما را و انکار نمائيد شما او را.
5- مناقب العترة- حضرت امير المؤمنين عليه السّلام به ابن الکوّا فرمايد:
مائيم اصحاب اعراف، و ما مى‌شناسيم انصار خود را به علاماتشان. و ما اصحاب اعرافيم که شناخته نشود خدا مگر به معرفت ما. و ما اصحاب اعرافيم که خداى تعالى وقوفه مى‌دهد ما را بر صراط، پس داخل بهشت نشود هيچکس مگر آنکه او ما را و ما او را بشناسيم، و داخل جهنم نشود هيچکس مگر آنکه انکار ما کند و ما او را انکار کنيم؛ اگر خدا مى‌خواست، مى‌شناساند خود را به مردم، و لکن مقرر فرموده ما را ابواب معرفت و صراط و وسيله و وجه، آنچنانى که از آن معرفت يابند، پس هر که عدول کند از ولايت ما و تفضيل دهد بر ما غير ما
«1» تفسير برهان، جلد دوّم، صفحه 18، حديث 10 (با تفاوتى مختصر)
«2» بحار الانوار، جلد 8، صفحه 337، حديث 9.
جلد 4 صفحه 77
را، بتحقيق از صراط به جهنم برو درافتند. «1» وَ نادَوْا أَصْحابَ الْجَنَّةِ: و ندا کنند مجرمين محبوسين در اعراف نزد معاينه اهل بهشت بطور دعا و تحيت، أَنْ سَلامٌ عَلَيْکُمْ: به اينکه سلامتى از آفات و مکاره و زوال نعمات بر شما باد، لَمْ يَدْخُلُوها وَ هُمْ يَطْمَعُونَ: و حال آنکه داخل بهشت نيستند و اميد طمع دارند به دخول در بهشت به شفاعت نبى يا امامى يا به عفو.