تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
الَّذِينَ اتَّخَذُوا دِينَهُمْ لَهْواً وَ لَعِباً وَ غَرَّتْهُمُ الْحَياةُ الدُّنْيا فَالْيَوْمَ نَنْساهُمْ کَما نَسُوا لِقاءَ يَوْمِهِمْ هذا وَ ما کانُوا بِآياتِنا يَجْحَدُونَ (51)
بعد از آن، صفت کافرين را بيان فرمايد:
الَّذِينَ اتَّخَذُوا دِينَهُمْ لَهْواً وَ لَعِباً: کافرين کسانى‌اند که فرا گرفتند دين خود را لهو و بازيچه. ابن عباس گويد: مراد استهزاء و سخريه است، چه وقتى که ايشان را به اسلام دعوت نمايند، احکام اسلام و مسلمانان را سخريه و استهزاء نمايند. آيه دال است بر آنکه کسانى که دين حق را لهو و بازيچه تصور کنند و به آن سخريه و استهزاء نمايند، هر آينه کافر، و مشمول آيه شريفه خواهند بود. و نزد بعضى مراد لهو و لعب تزيين شيطان است محرمات را در قلوب و عيون ايشان.
جلد 4 صفحه 81
وَ غَرَّتْهُمُ الْحَياةُ الدُّنْيا: و مغرور و فريفته ساخت ايشان را زندگى دنيا در بقا، لهذا همت آنها مصروف در تحصيل دنيا، و مستغرق در آن شدند و بهمان جهت جرئت کردند بر بى اعتنائى دين و عدم توجه به آن. در لباب التنزيل گفته: فريب داد دنيا آنها را به سبب فراخى معاش و لذائذ آن، و بازداشت ايشان را از ايمان به خدا و رسول و اخذ نصيب خود از آخرت، تا مرگ آمد، به همان حال باقى بودند، و ابدا متنبه نشدند.
نکته: اسناد غرور به دنيا، مجاز؛ و وجه مجاز اينست: به طمع طول عمر و حسن زندگانى و کثرت مال و جاه و کمال رغبت به شهوات، غرق در طلب دنيا، محجوب از حصول دين و بهره آن شدند.
فَالْيَوْمَ نَنْساهُمْ: پس امروز ترک کنيم ايشان را در عذاب استحقاقى، کَما نَسُوا لِقاءَ يَوْمِهِمْ هذا: چنانچه ترک کردند ايشان در دنيا عمل ملاقات اين روز را. يا معامله مى‌نمائيم کفار را در ابقا در آتش معامله ناسى بلاقصد، چنانچه ايشان اعراض از آيات و فراموش نمودند احکام ما را، پس حق تعالى جزاى فراموشى ايشان را تسميه به نسيان فرموده مانند: جَزاءُ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِثْلُها، و مراد از اين نسيان آنکه اجابت نفرمايد دعاى آنها را، و توجه ننمايد به عفو و رحمت، و أبد الآباد با سوء حال در جهنم باقى باشند، کأنه فراموش نموده ايشان را. ابن عباس گفته: حق تعالى ترک ايصال خير را فرمايد نسبت به ايشان. وَ ما کانُوا بِآياتِنا يَجْحَدُونَ: و چنانچه بودند که به آيات ما انکار مى‌کردند.
تبصره: حق تعالى در اين آيه شريفه، وصف کافرين را فرمود اولا به اتخاذ دين به لهو و لعب، ثانيا به غرور متاع دنيا، ثالثا جحود آيات الهى؛ و اين دلالت دارد بر آن که حب دنيا مبدأ هر آفتى است، چنانچه پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود: حبّ الدّنيا رأس کلّ خطيئة: «1» يعنى: رغبت و محبت به جيفه دنيا و زخارف آن، سر تمام گناهان است. لذا حضرت امير المؤمنين وقتى دنيا رو به
«1» خصال صدوق، صفحه 25، حديث 87- اصول کافى، کتاب الايمان و الکفر، جلد 2، صفحه 315، حديث اوّل- بحار الانوار، جلد 73، صفحه 7 و صفحه 90 و صفحه 119.
جلد 4 صفحه 82
آن سرور کرد فرمود: يا دنيا غرّى غيرى فانّى طلّقتک ثلثا لا رجعة فيها. «1» يعنى:
اى دنيا، على با تو چه کار دارد، فريب ده غير مرا، بتحقيق من طلاق دادم تو را سه طلاق، که بعد از آن رجوع اصلا و ابدا براى من نباشد.