اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
الَّذِين‌َ اتَّخَذُوا دِينَهُم لَهواً وَ لَعِباً وَ غَرَّتهُم‌ُ الحَياةُ الدُّنيا فَاليَوم‌َ نَنساهُم کَما نَسُوا لِقاءَ يَومِهِم هذا وَ ما کانُوا بِآياتِنا يَجحَدُون‌َ (51)
کساني که گرفتند دين خود را لهب و لعب بيهوده و بازيگري و فريب داد آنها را زندگاني دنيا پس امروز که روز قيامت است ما آنها را فراموش ميکنيم چنانچه
جلد 7 - صفحه 332
آنها فراموش کردند ملاقات اينکه روز خود را و آنچه بودند که انکار ميکردند آيات ما را الَّذِين‌َ صفت الکافرين است که نعم بهشتي را بر آنها خداوند حرام فرموده اتَّخَذُوا دِينَهُم ممکن است مراد از دين ديدن و مشي و رفتار و شعار آنها باشد و ممکن است مراد دين باشد لَهواً وَ لَعِباً لهو اعم‌ّ از لغو است، لغو کار بيهوده و بي فائده است و لهو مشغوليات است و شامل محرمات هم ميشود مثل ساز، آواز، قمار شرب خمر و امثال اينها از امور باطله که تعبير باباطيل ميکنند و لعب بازيگري است که امروز بسيار رواج دارد اگر مراد از دين دين باشد مشرکين چنانچه خدا ميفرمايد وَ ما کان‌َ صَلاتُهُم عِندَ البَيت‌ِ إِلّا مُکاءً وَ تَصدِيَةً انفال آيه 35، نصاري زنگ و ناقوس، يهود جمع مال و نحوه، و اگر مراد ديدن و مشي باشد واضح است که تمام کفار عمر خود را ببطالت و بيهوده‌گي و معاصي و نافرماني ميگذرانند وَ غَرَّتهُم‌ُ الحَياةُ الدُّنيا که تمام کفار و فساق و مخصوصا ابناء زمان خيال ميکنند هميشه در دنيا هستند و در امور دنيوي چه اندازه جديت ميکنند و اما بر آخرت قدمي برنميدارند.
فَاليَوم‌َ نَنساهُم نسيان در خداوند محال است زيرا محل عوارض نيست چنانچه حب‌ّ و بغض و عداوت و امثال اينها در ساحت قدس او روا نيست بلکه مراد ترتيب آثار اينکه امور است يعني اعتنايي بآنها نميشود مثل کسي که آنها را فراموش کرده باشد چنانچه جمله بعد هم بهمين معنا است کَما نَسُوا لِقاءَ يَومِهِم هذا زيرا مسلّما نسيان نبوده با اينکه مقدار که انبياء و مؤمنين از احوالات قيامت خبر ميدادند بعلاوه هر متديّن بديني و لو باطل باشد معاد را معتقد است و خود را اهل نجات و سعادت مي‌پندارد بلکه مراد اينست که ابدا بفکر آخرت نيستند و فرمايشات انبياء را باور نميکنند و اثري بر آنها بار نميکنند و قدمي بر آخرت برنميدارند و شاهد اينکه معنا است وَ ما کانُوا بِآياتِنا يَجحَدُون‌َ که انکار انبياء و کتب
جلد 7 - صفحه 333
آسماني و امور ديني ميکنند، و از شواهد قوي بر اينکه مراد از نسيان حقيقت نسيان نيست بلکه معامله نسيان است آيه بعد است که ميفرمايد: