اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لَقَد جِئناهُم بِکِتاب‌ٍ فَصَّلناه‌ُ عَلي عِلم‌ٍ هُدي‌ً وَ رَحمَةً لِقَوم‌ٍ يُؤمِنُون‌َ (52)
و هراينه بتحقيق ما آورديم آنها را بکتابي که در او تفصيل تمام خصوصيات را از مبدء تا معاد و احکام را از واجب تا حرام و مواعظ و نصايح و آنچه در امر دين محتاج بودند داديم از روي علم و اينکه کتاب هدايت و رحمت بود براي کساني که ايمان آوردند.
وَ لَقَد جِئناهُم بِکِتاب‌ٍ اينکه کتاب خصوص قرآن مجيد نيست زيرا ضمير هم باصحاب نار برميگردد شامل تمام کفار از زمان آدم تا آخر دنيا است بلکه شامل کتب آسماني ميشود از صحف آدم، شيث، نوح، هود، صالح، ابراهيم، موسي، داود، عيسي و قرآن مجيد که هر کدام بمناسبت وقت و اقتضاء و استعداد بشر آنچه لازمه سعادت آنها بود تفصيل داده شده و بآنها رسيده و ابلاغ شده.
فَصَّلناه‌ُ عَلي عِلم‌ٍ مکرر ذکر شده که صفات الهيه حقيقة صفتيت ندارد که عارض ذات شود نظير صفات مخلوق بلکه عين ذات است باين معني که ذات حق صرف الوجود است بجميع مراتب وجود، وجود علمي، قدرتي، حياتي، ابدي سرمدي، کبريايي، عظمتي و ساير مراتب غير متناهي و غير محدود پس جهل در ساحت قدسش روا نيست چه جهل بسيط و چه مرکب که تخيّل علم است بنا بر اينکه فرق بين علم و جهل مرکب با اينکه هر دو در نفس شبيه بيکديگرند اينست که اگر مطابق با واقع شد علم است و اگر بر خلاف واقع تعلق گرفته جهل مرکب است هُدي‌ً وَ رَحمَةً لِقَوم‌ٍ يُؤمِنُون‌َ تمام اينکه کتب و احکام براي هدايت سرتاسر بشر است لکن آنهايي که ايمان ميآورند هدايت ميشوند و اينکه کتب و احکام موجب
جلد 7 - صفحه 334
مشمولية آنها است برحمت الهي، اما کساني که ايمان نياوردند همين کتب سبب مزيد ضلالت و کفر آنها ميشود و نقمت و بدبختي آنها چنانچه ميفرمايد وَ نُنَزِّل‌ُ مِن‌َ القُرآن‌ِ ما هُوَ شِفاءٌ وَ رَحمَةٌ لِلمُؤمِنِين‌َ وَ لا يَزِيدُ الظّالِمِين‌َ إِلّا خَساراً اسري آيه 83، و از همين جهت تعبير بلام اختصاص فرموده.
و نکته ديگر آنکه المؤمنين جمع محلّي بالف و لام است شامل جميع مؤمنين ميشود حتي عصات از مؤمنين هم مشمول رحمت ميشوند و نجات پيدا ميکنند و از تمام امراض قلبيه باطنيه پاک ميشوند و آمرزيده ميشوند مشروط به اينکه کثرت معاصي باعث نشود که بي‌ايمان بميرند.