اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
أَ وَ عَجِبتُم أَن جاءَکُم ذِکرٌ مِن رَبِّکُم عَلي رَجُل‌ٍ مِنکُم لِيُنذِرَکُم وَ لِتَتَّقُوا وَ لَعَلَّکُم تُرحَمُون‌َ (63)
آيا تعجب کرديد اينکه آمد شما را ذکري از پروردگارتان بر يک نفر مردي از خودتان که شما را انذار کند از مخالفت خدا و شما از معاصي او پرهيز کنيد و اميد است که شما مورد رحمت او واقع شويد.
توضيح کلام اينکه خداوند چون صرف وجود است و بسيط الحقيقة و جسم و مرکب نيست اگر بخواهد دستوري براي بندگانش دهد که باعث سعادت آنها و نجات از مهالک باشد بايد ايجاد کلام کند در جسمي مثل درخت براي حضرت موسي يا القاء در قلب کند چه ملک استماع کند يا بشر يا حيوان يا جماد مثل خطابي که بنحل شد وَ أَوحي رَبُّک‌َ إِلَي النَّحل‌ِ أَن‌ِ اتَّخِذِي مِن‌َ الجِبال‌ِ بُيُوتاً الاية نحل آيه 70، و چون غير بشر ممکن نيست تماس با افراد بشر بگيرد اما ملک و جن القاء در قلوب کنند معلوم نميشود که وحي الهي است يا وسوسه شيطاني و هر شيّاد هم ميتواند دعوي کند که بمن چنين و چنان وحي شده و صدق و کذب او معلوم نميشود و حيوانات هم نميتوانند با بشر تماس گيرند لذا منحصر است به اينکه القاء بقلب بشري بشود که داراي معجزه باشد و متخلق باخلاق حميده و صفات پسنديده و اعمال صالحه و خالي از جميع عيوب و نقائص که دليل بر صدق او باشد و بلسان ساير افراد بآنها ابلاغ کند وَ ما أَرسَلنا مِن رَسُول‌ٍ إِلّا بِلِسان‌ِ قَومِه‌ِ ابراهيم آية 4، بنا بر اينکه جاي تعجب نيست لذا ميفرمايد أَ وَ عَجِبتُم استفهام انکاري است يعني نبايد تعجب کنيد أَن جاءَکُم بيايد بر شما ذِکرٌ مِن رَبِّکُم که شما بياد خدا باشيد و او را فراموش نکنيد و اوامر او را امتثال کنيد و از شرک و کفر و معاصي بيرون رويد و خداي يگانه را بپرستيد و براه سعادت قدم
جلد 7 - صفحه 352
برداريد و از طريق شيطاني منحرف شويد و اينکه ذکر پروردگار شما عَلي رَجُل‌ٍ مِنکُم بتوسط يک نفر از خود شماها باشد ديده و شناخته با منطق و دليل و برهان و غرض از ارسال او لِيُنذِرَکُم انذار رديف بشارت است، بشارت راجع بمثوبات بر اطاعت است و انذار راجع بعقوبات معصيت است وَ لِتَتَّقُوا تقواي از عقائد فاسده شرک، کفر، ضلالت. و از اخلاق رذيله کبر، عناد، عصبيت، حسد و غيرها و از اعمال سيئه که اثر و نتيجه انذار آن رجل تقواي شما باشد.
لَعَلَّکُم تُرحَمُون‌َ و تعبير بلعل‌ّ براي اينست که چه بسيار انبياء آمدند و بندگان آنها را تکذيب کردند و فرمايشات آنها را نپذيرفتند و گرفتار عذاب دنيوي و اخروي شدند چنانچه مورد هم از اينکه مصاديق است که ميفرمايد: