تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ إِلى عادٍ أَخاهُمْ هُوداً قالَ يا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ ما لَکُمْ مِنْ إِلهٍ غَيْرُهُ أَ فَلا تَتَّقُونَ (65)
وَ إِلى عادٍ أَخاهُمْ هُوداً: و فرستاديم به سوى قوم عاد، برادرشان هود پيغمبر را. و باتفاق، مراد اخوه نسبى است نه دينى. بغوى و خازن البغدادى گفته است در لباب که: اين عاد اولى بالاتفاق پسر عوص بن ارم بن سام بن نوح عليه السّلام، و اما هود پسر عبد اللّه بن رياح بن الخلود بن عاد بن عوص بن ارم بن سام بن نوح عليه السّلام. صدوق رحمه اللّه در کتاب النبوه نيز نقل نموده.
تنبيه: ائمه سير و تفسير متفقند که پنج نفر از انبياء عرب بوده‌اند: حضرت خاتم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و صالح و شعيب و هود و اسمعيل بن ابراهيم خليل عليهم السلام.
قالَ يا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ: حضرت هود به طريق تلطف فرمود: اى قوم من، عبادت و اطاعت کنيد ذات احديت اللّه را که مستجمع صفات کماليه و منزه از نقايص است. ما لَکُمْ مِنْ إِلهٍ غَيْرُهُ: نيست مر شما را در ظاهر و باطن اصلا و ابدا معبودى بالاستحقاق غير ذات او سبحانه. اين جمله در معرض تعليل و دليل
«1» تفسير مجمع البيان، جلد 2، صفحه 435.
جلد 4 صفحه 108
است براى تخصيص عبادت، چه وقتى در عالم وجود، خدائى به حق غير ذات او نباشد، پس او مستحق اطاعت و عبادت خواهد بود لا غير. أَ فَلا تَتَّقُونَ: آيا پس پرهيز نمى‌کنيد از شرک، يعنى البته بايد احتراز نمائيد از شرک و کفر و معاصى.
تنبيه: بعض از محققين در فرق بين دو قصه در الفاظ و اقوال، وجوهى فرموده.
از جمله: اول- حضرت نوح عليه السّلام شب و روز در مدت نهصد و پنجاه سال دائما مشغول دعوت، و آنقدر او را مى‌زدند به قسمى که بيهوش مى‌شد، بعد از بهبودى بلافاصله به دعوت مى‌پرداخت؛ و لکن حضرت هود عليه السّلام را اين قسمت نبود. دوم- قبل از نوح عليه السّلام هيچ امّتى معذب نشده بود، و امت نوح عليه السّلام اول زمانى بود که نزول عذاب گرديد، لذا نوح عليه السّلام فرمود:
انّى اخاف عليکم عذاب يوم عظيم. و هود عليه السّلام براى اشاره و يادآورى از آن عذاب طوفانى مى‌فرمود: افلا تتّقون، يعنى پرهيز از نافرمانى نمى‌کنيد، و حال آنکه اسلاف شما به همين سبب همگى هلاک شدند.