تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قالَ قَدْ وَقَعَ عَلَيْکُمْ مِنْ رَبِّکُمْ رِجْسٌ وَ غَضَبٌ أَ تُجادِلُونَنِي فِي أَسْماءٍ سَمَّيْتُمُوها أَنْتُمْ وَ آباؤُکُمْ ما نَزَّلَ اللَّهُ بِها مِنْ سُلْطانٍ فَانْتَظِرُوا إِنِّي مَعَکُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرِينَ (71)
قالَ قَدْ وَقَعَ عَلَيْکُمْ مِنْ رَبِّکُمْ رِجْسٌ وَ غَضَبٌ: هود عليه السّلام فرمود: بتحقيق نازل و صادر و واجب شد بر شما از جانب پروردگار شما نجاست و قذر و انتقام کفر، چه هرگاه ايشان بر کفر و شرک مستمر و مصر شدند، خداى تعالى آنها را به خود واگذارد و الزام نفرمايد به ايمان، زيرا اجبار با تکليف منافى است، پس ازدياد کفر و شرک نمايند و مستوجب زيادتى غضب الهى و عذاب سبحانى شوند؛ مانند آنکه نصيحت و پند به طريق اتم و اکمل به شخصى شود، و او متعظ نشده عمدا در غوايت و ضلالت سلوک نمايد، عاقبت او را به خود گذارند که هر چه خواهد بکند، پس او گناه بر گناه او افزوده، مى‌رود تا بسزاى عمل کاملا برسد.
أَ تُجادِلُونَنِي فِي أَسْماءٍ: هود عليه السّلام فرمود: آيا مجادله و مخاصمه مى‌کنيد مرا در اسامى بتانى که، سَمَّيْتُمُوها أَنْتُمْ وَ آباؤُکُمْ: ناميده‌ايد شما و پدران شما از پيش خود و آنچه را شما و آباء شما خدا و معبود قرار داديد بلامسمى و لا معنى و مهمل و باطل مى‌باشد، زيرا به دستهاى خود احجار و اخشاب را تراشيده، نام اله بر آنها نهاده‌ايد و اين کار هيچ عاقلى نيست. ما نَزَّلَ اللَّهُ بِها مِنْ سُلْطانٍ: نازل نفرموده است خداى تعالى به اين جعليات و مسميات شما برهان و حجتى، يعنى اين طريقه و عادت شما بدون دليل و بينه خلاف واقع مى‌باشد، زيرا خالق آسمان را اسماء بتان مانند «لات» و «عزى» سزاوار نيست، پس جميع آنچه را که خلق از جانب خود اسمى و منصبى قرار
جلد 4 صفحه 113
دهند مجعول خلق، و بدون دليل و برهان و حجت مى‌باشد، مگر آنکه آن منصب و اسم و لقب، از جانب خدا مقرر باشد.
تذکرة: هرگاه اين به نصّ قرآن ثابت شد، پس دلالت قطعيه دارد بر اينکه هر منصب و لقب و اسمى که به غير تنزيل و بدون اذن الهى باشد خصوصا ولايت کليه امور دين، به اتفاق عقل و نقل آن منصب و اسم، کذب و بهتان و باطل؛ زيرا بدون برهان و دليل و حجت و مجعول خلق، البته خلاف مجعول الهى و بالضروره باطل است، بنابراين خلافت نبوى و رياست کافّه امور دينى و دنيائى کل بشر به جعل خلق و تقرير آنها بدون تنزيل حکم، باطل باشد، زيرا مجعول خلق است نه منصوب خالق.
در نهايه ابن اثير گفته: فى حديث ابى بکر جاءه اعرابى فقال له: انت خليفة رسول اللّه؟ فقال لا، فقال الاعرابى فما انت؟ انا الخالفة بعده يعنى اعرابى آمده به ابو بکر گفت: تو خليفه رسول خدائى. ابو بکر گفت: نه. اعرابى گفت: پس تو کيستى؟ گفت: خالفه هستم بعد از او. در اين کلمه وجوهى است:
اول- ابن اثير گفته: الخالفة هو الّذى لا غنى عنده و لا خير فيه، يعنى خالفه کسى است بى نيازى نزد او نيست و خيرى در او نيست.
دوم- الخالفة هو الکثير الخلاف، خالفه کسى است که در خلافت او اختلاف کثير باشد. «1» سوم- در کتاب الامثال أبو عبيدة گفته: الخلف من القول هو السّقط الرّدىّ، يعنى من خليفه رسول اللّه به نص او نيستم، و لکن من شخصى افتاده پستم.
و اما نسبت به خلافت و وصايت امير المؤمنين عليه السّلام نص کثير وارد شده از جمله:
1- خوارزمى، مغازلى، ابن ابى الحديد، ابراهيم الحموينى، أبو نعيم، همدانى و غيره روايت نموده: قال النّبىّ صلّى اللّه عليه و آله و سلّم: لکلّ نبىّ وصىّ و وارث و انّ عليّا وصيّى و وارثى.
2- امام نسائى- نطنزى در خصائص از ابن عباس روايت نموده: قال النّبىّ
«1» نهايه ابن اثير، جلد 2، صفحه 69.
جلد 4 صفحه 114
صلّى اللّه عليه و آله و سلّم: «علىّ اخى و وارثى و خليفتى فى امّتى».
3- ديلمى، همدانى، حموينى، سليمان الرومى در فردوس الاخبار از حذيفه روايت نموده: قال رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم: لو علم النّاس متى سمّى علىّ امير المؤمنين ما انکرو افضله، سمّى علىّ امير المؤمنين و آدم بين الرّوح و الجسد. «1» فرمود رسول اکرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم: اگر بدانند مردم چه وقت ناميده شده على عليه السّلام امير المؤمنين، انکار نمى‌کردند فضل او را.
مسمى شد على به امير المؤمنين، و حال آن که آدم روحش دميده نشده بود.
تتمه: در مناقب ابن شهر آشوب- جايز ندانسته‌اند اصحاب ما اطلاق امير المؤمنين بر غير آن حضرت از ائمه. و مردى خدمت حضرت صادق عليه السّلام عرض کرد: يا امير المؤمنين. حضرت فرمود: ساکت شو، راضى به اين نام بعد على عليه السّلام احدى نشود مگر آنکه مبتلاى به بلاء أبو جهل شود، يعنى واجب الخلود در جهنم خواهد بود. بنابراين وقتى اطلاق لفظ امير المؤمنين بر امام به حق ناطق حضرت جعفر بن محمد الصادق عليه السّلام جايز و روا نباشد، چگونه بر اغيار و منصوبين به اجماع سزاوار و جايز خواهد بود؟! پس از طلبيدن قوم عاد عذاب را، هود عليه السّلام فرمود: فانتظروا انّى معکم من المنتظرين: پس منتظر باشيد بدرستى که من با شما از منتظرين هستم، يعنى شما منتظر عذاب مطلوب، و من انتظار ورود آن را دارم.