تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَ الْمَغْرِبُ فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ واسِعٌ عَلِيمٌ (115)
شأن نزول: ابن عباس نقل نمايد که چون آيه تحويل قبله نازل شد، مسلمانان روى به کعبه نمودند. يهودان بر ايشان طعن زدند و انکار نمودند:
آيه شريفه نازل شد:
وَ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَ الْمَغْرِبُ: و براى خدا است محل برآمدن آفتاب مانند مکه و کعبه و محل فرو رفتن آفتاب مانند بيت المقدس. فَأَيْنَما تُوَلُّوا: هر جا که رو کنيد، فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ: پس آن جا جهت طاعت الهى است که به آن مأموريد.
شيخ ابو الفتوح رازى (رضوان اللّه عليه) فرمايد: «وجه» را معانى متعدد است: 1- روى آدمى. 2- قصد به فعل. 3- به معنى احتيال. 4- جهت و ناحيه. 5- قدر و منزلت. 6- به معنى ذات. 7- به معنى رضا.
و در آيه شريفه «وجه» را به معنى چهارم و ششم و هفتم حمل توان کرد، يعنى هر جا رو آوريد پس آنجا جهت الهى يا ذات سبحانى در آن مکانست به احاطه علميه و يا وجهه رضاى حق تعالى در آن باشد.
إِنَّ اللَّهَ واسِعٌ عَلِيمٌ: بدرستى که خدا واسع است مغفرت و عطاء رحمت او. دانا است به مصالح احوال بندگان و اعمال آنها در تمام اماکن و ازمان.
تنبيه: مفسرين را در مورد آيه شريفه اختلاف است: بعضى اختصاص داده به نماز مستحبى بر راحله در سفر به هر جانب که راحله به آن توجه نمايد صحيح است. و نزد جمعى نماز واجب است در موارد خاصى: 1- نماز ناسى که در اثناء خطاى او ظاهر شود که انحرافى از قبله دارد متوجه
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 238
قبله شده بدون منافى نماز را تمام کند. 2- صحت نماز ماشى در ضيق وقت که متوجه غير قبله شود و رفتن او واجب باشد. 3- صحت نماز در شدت خوف بهر جا که متوجه شود. 4- صحت نماز مريض که ممکن نباشد توجه او به قبله. 5- صحت نماز ظان که بعد از نماز مبين وقوع آن ميان مشرق و مغرب، و چون مسئله فروع دين است منوط باشد به فتواى حجج اسلامى.