تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ قالُوا اتَّخَذَ اللَّهُ وَلَداً سُبْحانَهُ بَلْ لَهُ ما فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ کُلٌّ لَهُ قانِتُونَ (116)
وَ قالُوا اتَّخَذَ اللَّهُ وَلَداً: و گفتند يهود و نصارى و مشرکان: فراگرفته است خدا فرزند که عزيز و مسيح و ملائکه باشد. سُبْحانَهُ: منزه است ذات اقدس الهى از کليه نقايص و صفات امکانى و اقوال باطله، بَلْ لَهُ ما فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ: نه چنان است که مى‌گويند بلکه خاصه ذات الهى است آنچه در آسمانها و زمينها است. و چون آسمان و زمين و آنچه در آنها باشند مخلوق خدا هستند، و از جمله آنها عزيز و مسيح و ملائکه‌اند، نشايد و متعقّل نيست که فرزند او باشند. کُلٌّ لَهُ قانِتُونَ: تمام آنچه در آسمان و زمين و کليه عوالم هستند مطيع و منقاد امر سبحانى هستند در ايجاد، و در حيطه تصرف و اراده الهى باشند، و هر چه متصف به اين صفات باشد مخلوق و محتاج و عاجزند و به هيچ وجه مناسبت با خالق و غنى بالذات و قادر مطلق نخواهد داشت تا ولد بوده باشد؛ تعالى اللّه عما يقولون علوا کبيرا.
تنبيه: به کلمه مبارکه «سبحانه» تنزيه فرموده ذات احديّت خود را از اتخاذ فرزند به براهين:
1- اتخاذ ولد يا براى حاجت يا به عبث باشد، و هر دو صفت نقص، و ذات سبحانى از آن منزه باشد.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 239
2- آنکه ولد از جنس والد، پس مشارکت او دارد به وجهى و مغايرت او باشد به جهتى، و مشارکت با مغايرت از لوازم حدوث، و حدوث بر حق تعالى ممتنع، پس مجانست سبحانى محال است.
3- ولد جزء منفعل از والد، بنابراين لازم آيد انفعال واجب، و ذات الهى، متعالى است.
4- اگر ولد حکمى فرض شود، يعنى کسى را به فرزندى و پسر خوانده اتخاذ نموده، هر آينه متصف به صفات امکانيه، و ذات کبريائى منزه باشد.