اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ اذکُرُوا إِذ جَعَلَکُم خُلَفاءَ مِن بَعدِ عادٍ وَ بَوَّأَکُم فِي الأَرض‌ِ تَتَّخِذُون‌َ مِن سُهُولِها قُصُوراً وَ تَنحِتُون‌َ الجِبال‌َ بُيُوتاً فَاذکُرُوا آلاءَ اللّه‌ِ وَ لا تَعثَوا فِي الأَرض‌ِ مُفسِدِين‌َ (74)
و ياد کنيد زماني که خداوند بعد از هلاکت عاد که ايمان بحضرت هود (ع) نياوردند و دست از شرک برنداشتند خدا شما را جانشين آنها قرار داد و زمين را جايگاه شما مقرر فرمود که در سطح زمين قصرهاي عاليه و عمارات مرتفعه ساختمان کرديد و در کوه‌ها خانه‌ها بناء کرديد که از گرمي و سردي هوا مصون باشيد باصطلاح ييلاق و قشلاق بهار و زمستان زندگي کنيد و نعم فراواني بشما عطاء کرده متذکر و شکرگزار باشيد و شتاب نکنيد در هلاکت خود بسبب فساد در زمين
جلد 7 - صفحه 367
شرح حال ثمود و ناقه اينکه حضرت صالح مقرر فرمود که يک روز آب نهر مخصوص ناقه باشد و يک روز مخصوص قوم قال‌َ هذِه‌ِ ناقَةٌ لَها شِرب‌ٌ وَ لَکُم شِرب‌ُ يَوم‌ٍ مَعلُوم‌ٍ شعراء آيه 155، روزي که روز ناقه بود تمام آب نهر را ميآشاميد و بازاء آن شير ميداد بنحوي که تمام ظرفهاي قوم مملوّ از شير ميشد و چون اينکه ناقه بسيار عظيم بود مواشي و حيوانات قوم از او فرار ميکردند و اينکه باعث شد که کفار در مقام قتل حضرت صالح و پي کردن ناقه برآمدند چنانچه ميفرمايد در قرآن قالُوا تَقاسَمُوا بِاللّه‌ِ لَنُبَيِّتَنَّه‌ُ وَ أَهلَه‌ُ ثُم‌َّ لَنَقُولَن‌َّ لِوَلِيِّه‌ِ ما شَهِدنا مَهلِک‌َ أَهلِه‌ِ وَ إِنّا لَصادِقُون‌َ نمل آيه 50، که در خفاء شبانه او را با اهلش ميکشيم سپس مي‌گوييم باولياء او که ما اطلاعي نداريم و نميدانيم کي آنها را کشته و ما راستگويانيم خداوند او را و اهلش را حفظ فرمود لذا ميفرمايد وَ اذکُرُوا إِذ جَعَلَکُم خُلَفاءَ مِن بَعدِ عادٍ زمان ثمود با زمان عاد چندان فاصله نداشت و از هلاکت عاد کاملا مطلع بودند که بکلي نابود شدند و مساکن و مزارع آنها در تصرف ثمود آمد.
وَ بَوَّأَکُم فِي الأَرض‌ِ نازل فرمود شما را و جايگير نمود در کليه اراضي و صحاري و عمارات و باغستانها تَتَّخِذُون‌َ مِن سُهُولِها قُصُوراً سهول جمع سهل بمعني نرمي و صافي و زلال است يعني زمينهاي سهله را براي عمارت و قصر اتخاذ نموديد وَ تَنحِتُون‌َ الجِبال‌َ بُيُوتاً که کوه را ميتراشيديد و در دل کوه خانه اتخاذ ميکرديد مثل تنل‌هايي که امروز معمول است که در زير کوه را ميتراشند و راه باز ميکنند فَاذکُرُوا آلاءَ اللّه‌ِ که خداوند چه اندازه بشما نعمت داده و تفضل فرموده از طول عمر و قوّه بدن و سعه رزق و تمکن در زمين وَ لا تَعثَوا شتاب نکنيد و جديت ننمائيد فِي الأَرض‌ِ مُفسِدِين‌َ در فساد و طغيان و معاصي يعني افساد در زمين نکنيد و اذيت بغير ننمائيد.
368