اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قال‌َ المَلَأُ الَّذِين‌َ استَکبَرُوا مِن قَومِه‌ِ لِلَّذِين‌َ استُضعِفُوا لِمَن آمَن‌َ مِنهُم أَ تَعلَمُون‌َ أَن‌َّ صالِحاً مُرسَل‌ٌ مِن رَبِّه‌ِ قالُوا إِنّا بِما أُرسِل‌َ بِه‌ِ مُؤمِنُون‌َ (75)
گفتند جماعتي از ثمود کساني که تکبر ورزيدند از اطاعت صالح از قوم صالح براي کساني که آنها را ضعيف شمردند از کساني که ايمان آورده بودند از همان قوم آيا شما ميدانيد اينکه صالح فرستاده شده از جانب پروردگار خود است جواب دادند مستضعفين که محققا ما بآنچه صالح فرستاده شده ايمان داريم.
قوم صالح دو دسته شدند يک دسته کفار و مشرکين که اطاعت نکردند و اينها اکثر بودند، دسته دوم که ايمان آوردند و آنها را دسته اول ضعيف شمردند که معناي مستضعف است.
دسته اول خطاب بدسته دوم کردند قال‌َ المَلَأُ يعني جماعت انبوهي که اينها الَّذِين‌َ استَکبَرُوا بودند استکبار ميکردند تکبر و کبر در معني متفاوت است کبر صفت نفسانيه است و ممکن است در نفس اينکه صفت خبيثه را داشته باشد لکن اظهار نکند، و تکبر اينست که آثار کبر را ظاهر کنند و عقوبت آن اشد است بلکه مورث بسياري از معاصي ميشود مثل ظلم و تعدي و طغيان و سرکشي و نحو اينها، و استکبار اينست که بزرگي را بخود ببندد مثل يزيد بن معويه (لع) که عليا عليّه حضرت زينب سلام اللّه عليها باو فرمود (شمخت بانفک).
من قومه مثل امروزه که بسيار از اعيان و اشراف ما زير بار نميروند و شأن خود را بالاتر از اينکه ميدانند که خدمت علماء مشرف شوند و در مساجد بجماعت حاضر شوند و اخذ مسائل و احکام و عقائد از آنها کنند و استماع مواعظ و نصايح مخصوصا تربيت شدگان در دبيرستانها و دانشکده‌ها ويژه دختران مکشوفات.
لِلَّذِين‌َ استُضعِفُوا گفتند به آنهايي که آنها را کوچک کردند مثل کسبه و تهي‌دستان لِمَن آمَن‌َ مِنهُم که اغلب در هر عصر و زماني ترويج دين و اعلاء کلمه
جلد 7 - صفحه 369
اسلام بدست همين مستضعفين بوده و هست.
أَ تَعلَمُون‌َ أَن‌َّ صالِحاً مُرسَل‌ٌ مِن رَبِّه‌ِ اينکه استفهام توبيخي است و سرزنش ميکنند بآنها که شما عقيده داريد که صالح پيغمبر است و از جانب خدا آمده است نه استفهام تحقيقي که بخواهند حقيقت مطلب را دست بياورند قالوا همين مستضعفين در جواب مستکبرين گفتند إِنّا بِما أُرسِل‌َ بِه‌ِ مُؤمِنُون‌َ بتوحيد و يگانگي خداوند و رسالت حضرت صالح و تصديق بجميع ما جاء به ايمان داريم و ثابت قدم هستيم و از شرک و کفر بيزاريم.