تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
سوره الأعراف «7»: آيات 78 تا 79
فَأَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ فَأَصْبَحُوا فِي دارِهِمْ جاثِمِينَ (78) فَتَوَلَّى عَنْهُمْ وَ قالَ يا قَوْمِ لَقَدْ أَبْلَغْتُکُمْ رِسالَةَ رَبِّي وَ نَصَحْتُ لَکُمْ وَ لکِنْ لا تُحِبُّونَ النَّاصِحِينَ (79)
جلد 2 صفحه 445
ترجمه
پس گرفت آنها را زلزله پس صبح کردند در خانه خودشان بر جاى فرو ماندگان
پس روى گرداند از ايشان و گفت اى قوم من بتحقيق ابلاغ نمودم بشما پيام پروردگارم را و نصيحت نمودم براى شما ولى شما دوست نداريد نصيحت کنندگانرا
تفسير
خلاصه مستفاد از دو روايت يکى از امام باقر و ديگرى از امام صادق عليهما السلام راجع بقصه حضرت صالح آنستکه آنحضرت در سن شانزده سالگى مبعوث به نبوّت شد و يکصد و بيست سال در ميان قوم خود بود هر چه آنها را دعوت فرمود اجابت نکردند تا آنکه روزى آنحضرت بآنها فرمود اين مدّت من شما را دعوت بتوحيد نمودم قبول نکرديد پس يا شما بت‌هاى خودتان را حاضر نمائيد من از آنها چيزى بخواهم اگر اجابت نمودند من از ميان شما خارج ميشوم چون ملول شده‌ام يا آنکه شما از من چيزى بخواهيد و من از خدا مسئلت مينمايم اگر اجابت شد شما دعوت مرا قبول نمائيد آنها راضى شدند و روزى را معيّن نمودند که با يکديگر از بلد خارج شوند و بتها را همراه ببرند و هفتاد بت داشتند در آنروز بدوش کشيده بيرون بردند و حضرت صالح از يک يک آنها منفردا و جمعا مسئلت نمود و اجابت نشد خودشان هم با تمام مراسم و آداب دعا که داشتند تأکيد نمودند و بجائى نرسيد و نوبت بحضرت صالح و مسئلت از خدا رسيد ناچار هفتاد نفر از بزرگان خود را انتخاب نموده با آنحضرت نزديک بکوهى شدند که در آن حوالى بود و از او خواستند که از خدا بخواهد ناقه با اوصاف معيّنه مخصوصه از آن کوه براى آنها بيرون آيد و شرط کردند که در صورت اجابت همگى موحّد شوند و حضرت صالح مسئلت نمود و آن کوه شکافته شد با صوت و وضع مهيب محيّر العقولى و مضطرب شد مانند زنى که بدرد مخاض گرفتار است و اوّل سر ناقه از آن شکاف بيرون آمد بعد گردنش را بيرون کشيد بعد تمام بدنش بيرون آمد و راست ايستاد با تمام آن اوصاف و خصوصيّات و آنها چون مشاهده نمودند اين آيت بزرگ را از آنحضرت خواستند که از خدا بخواهد که بچه هم بزايد و خواست و اجابت شد فورا و دور ناقه گردش کرد و حضرت فرمود ديگر چيزى باقيست گفتند خير بيا برويم بساير قوم خبر بدهيم تا همه ايمان بياورند و چون برگشتند بسوى بلد شصت و چهار نفر مرتدّ شدند و گفتند اين واقعه سحر بوده و شش نفر بايمان خودشان باقى ماندند و از آن شش نفر هم يک نفر بعدا مردد شد که شرکت نمود با سايرين در کشتن ناقه و خداوند بحضرت صالح وحى فرمود که بگو آب رودخانه را قسمت کنند يک روز نوبت ناقه
جلد 2 صفحه 446
باشد يک روز نوبت آنها آن روز که ناقه آب ميخورد تمام اهل بلد از بزرگ و کوچک شير او را ميدوشيدند و ميخوردند روز ديگر آنها از آب استفاده ميکردند و ناقه نزديک آب نميرفت تا مدّتها بر اين منوال گذشت و اخيرا اين تقسيم بر آنها گران آمد و با يکديگر مشورت نمودند و در نتيجه تصميم بعقر ناقه گرفتند و از ميان خودشان داوطلب خواستند براى قتل ناقه با اجر معيّنى و مرد احمر اشقر ازرق مشئوم حرامزاده که پدرش معلوم نبود و قدّار نام داشت اجابت نمود و در کمين ناقه نشست تا وقتى از آب خوردن مراجعت نمود با شمشير ضربتى باو زد کارگر نشد ضربت ديگر زد و کشت او را و بپهلو بر زمين افتاد و بچه‌اش فرار کرد و از کوه بالا رفت و سه مرتبه ناله کشيد بسوى آسمان و قوم هجوم آوردند بجانب ناقه هر کس ضربتى بآن زد و گوشتش را قسمت کردند و تمام اهل آبادى در اين امر فجيع شرکت نمودند و کبير و صغير از گوشت آن خوردند و چون حضرت صالح اين امر را مشاهده نمود آنها را ملامت فرمود و خطاب از مصدر جلال صادر شد که بآنها بگو که در ظرف سه روز عذاب بر شما نازل ميشود و علامت آن آنستکه روز اوّل روى‌هاى آنها زرد و روز دوم سرخ و روز سوم سياه ميشود اگر در اين مدت توبه نمودند عذاب مرفوع و الّا محتوم خواهد شد و حضرت صالح پيام الهى را بآنها ابلاغ فرمود و ايشان بر طغيان و سرکشى و خباثت افزودند و گفتند اگر راست ميگوئى بوعده خود عمل نما و در هر يک از سه روز تغيير رنگ صورت خودشان را بهمان ترتيب مذکور مشاهده نمودند و مرتدع نشدند و گفتند ما دست از دين پدران‌مان بر نميداريم و چون روز سوم گذشت نيمه شب جبرئيل نازل شد و فريادى کشيد که پاره گشت گوشهاشان و شکافت دلهاشان و متفرّق شد کبدهاشان و تمامى مردند در يک چشم بهم زدن بزرگ و کوچک و باقى نماند از براى آنها هيچ چيز از شتر و گوسفند و غيره مگر آنکه هلاک شدند پس از آن خداوند آتشى فرستاد که تمامى سوختند و در آن ديار چيزى باقى نماند پس مراد از رجفه در آيه شريفه يا صيحه است چنانچه در سوره هود و حجر تصريح شده يا زلزله است که از اثر صيحه در زمين حادث شده يا زلزله است که در ابدان آنها مؤثر شده و اجزاء جوفيّه آنها را متلاشى نموده چنانچه قمّى ره فرموده که خداوند صيحه و زلزله فرستاد بر آنها پس هلاک شدند در هر حال ديگر از جاى خودشان حرکت نکردند و حضرت صالح بحال آنها متحسّر و محزون شد که چرا ايمان نياوردند و نتوانست آنها را
جلد 2 صفحه 447
بآن حال به بيند لذا روى گرداند و خطاب اخير را با حزن و اندوه باجساد ايشان فرمود.