اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَتَوَلّي عَنهُم وَ قال‌َ يا قَوم‌ِ لَقَد أَبلَغتُکُم رِسالَةَ رَبِّي وَ نَصَحت‌ُ لَکُم وَ لکِن لا تُحِبُّون‌َ النّاصِحِين‌َ (79)
پس رو برگردانيد حضرت صالح از قوم و اعراض نمود و فرمود اي قوم من هراينه بتحقيق ابلاغ کردم بشما رسالت پروردگار خود را و شما را نصيحت کردم و لکن شما دوست نميداريد نصيحت کنندگان را.
اشکال- فاء فَتَوَلّي عَنهُم فاء تفريع است يعني پس از هلاکت قوم و اعراض و تخاطب با قوم معني ندارد پس از هلاکت.
جواب- اولا حضرت صالح با مؤمنين قبل از نزول صيحه از ميان قوم خارج شدند چنانچه در سوره هود ميفرمايد فَلَمّا جاءَ أَمرُنا نَجَّينا صالِحاً وَ الَّذِين‌َ آمَنُوا مَعَه‌ُ بِرَحمَةٍ مِنّا وَ مِن خِزي‌ِ يَومِئِذٍ إِن‌َّ رَبَّک‌َ هُوَ القَوِي‌ُّ العَزِيزُ وَ أَخَذَ الَّذِين‌َ ظَلَمُوا الصَّيحَةُ فَأَصبَحُوا فِي دِيارِهِم جاثِمِين‌َ آيه 69 و 70، و از اينکه دو آيه استفاده ميشود که نجات حضرت صالح و مؤمنين بعد از مجيئي امر الهي بوده که نزول بلاء باشد و صيحه بعد از نجات بوده و اينکه باين نحو ميشود که در آيه قبل بيان شد که حضرت صالح خبر داد و فرمود تَمَتَّعُوا فِي دارِکُم ثَلاثَةَ أَيّام‌ٍ به اينکه روز اول صورتها زرد شد و روز دوم قرمز شد و روز سوم سياه و در شب چهارم صيحه آمد، همان روز اول که رنگها زرد شد آثار بلاء ظاهر شد و آن موقع صالح و مؤمنين خارج شدند
جلد 7 - صفحه 373
و در موقع بيرون رفتن که مفاد فَتَوَلّي عَنهُم است و قال اينکه فرمايش را بقوم فرمود يا قَوم‌ِ لَقَد أَبلَغتُکُم رِسالَةَ رَبِّي و حجت را از هر جهت براي شما تمام کردم و يک همچه معجزه ناقه را مشاهده کرديد وَ نَصَحت‌ُ لَکُم که گفتم وَ لا تَمَسُّوها بِسُوءٍ فَيَأخُذَکُم عَذاب‌ٌ أَلِيم‌ٌ ولي پند نگرفتيد و خود را در معرض عذاب الهي در آورديد و ناقه را پي کرديد وَ لکِن لا تُحِبُّون‌َ النّاصِحِين‌َ و دشمني کرديد و اعتناء نکرديد و ثانيا بر فرض اينکه خطاب بعد از هلاکت قوم باشد چه مانعي دارد مگر در قبرستان خطاب بمردگان نميکنيد (السلام عليکم يا اهل الديار من المؤمنين) (السلام عليکم يا اهل لا اله الّا اللّه) زيارات ائمه (ع) و امام‌زاده‌گان و اصحاب ائمه و غيرها بلکه اخبار بسيار داريم در موارد مختلفه که تکلم با اموات شده.