اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قال‌َ المَلَأُ الَّذِين‌َ استَکبَرُوا مِن قَومِه‌ِ لَنُخرِجَنَّک‌َ يا شُعَيب‌ُ وَ الَّذِين‌َ آمَنُوا مَعَک‌َ مِن قَريَتِنا أَو لَتَعُودُن‌َّ فِي مِلَّتِنا قال‌َ أَ وَ لَو کُنّا کارِهِين‌َ (88)
گفتند جماعتي از کفار که تکبر ميورزيدند از قوم شعيب بحضرتش خطاب کردند که هراينه ما تو را و کساني که ايمان آورده‌اند با تو از شهر خودمان که مسکن و مأواي شما بوده خارج ميکنيم مگر اينکه دست از کيش خود برداريد و برگرديد بکيش ما فرمود شعيب آيا و لو اينکه ما کراهت داشته باشيم.
مسئلة- کره مقابل طوع است چنانچه در قرآن ميفرمايد طَوعاً أَو کَرهاً فصّلت آيه 10، طوع عملي است که از روي ميل و رغبت انجام گيرد و از همين باب است اطاعت که امتثال اوامر الهي باشد از روي شوق و ميل و رغبت.
کره بمعني اشمئزاز و تنفر و بي‌ميلي باشد و اکراه آنست که کسي را وادار و مجبور کنند بر عملي که رغبت نداشته و کراهت دارد و خداوند ميفرمايد لا إِکراه‌َ فِي الدِّين‌ِ قَد تَبَيَّن‌َ الرُّشدُ مِن‌َ الغَي‌ِّ بقره آيه 257، بعد از آية الکرسي قال‌َ المَلَأُ الَّذِين‌َ استَکبَرُوا مِن قَومِه‌ِ ملاء بمعني جماعت يعني جمعي از کفار آنهم نه توده مردم بلکه رؤساء و امراء و سران قوم که خود را با قدرت
جلد 7 - صفحه 386
و شوکت و بزرگ ميشمردند اينها تهديد کردند حضرت شعيب و مؤمنين بآن حضرت را که حضرت شعيب دست از دعوت بردارد و مؤمنين برگردند بهمان کفر اولي و شرک و الّا تمام شما ها را لَنُخرِجَنَّک‌َ يا شُعَيب‌ُ وَ الَّذِين‌َ آمَنُوا مَعَک‌َ مِن قَريَتِنا اخراج بلد ميکنيم شما را که ديگر مزاحم ما نباشيد و گفتيم اطلاق قريه بر بلد بسيار داريم.
أَو لَتَعُودُن‌َّ فِي مِلَّتِنا حضرت شعيب که اصلا داخل در ملت آنها نبود که خارج شده باشد تا عود کند و برگردد و مفسرين در اينکه باب بدست و پا افتادند و تصرف در معناي عود کردند با اينکه آنها توهم کرده بودند که شعيب هم بدوا بکيش آنها العياذ کافر و مشرک بوده يا اينکه اينکه خطاب متوجه بمؤمنين قوم بوده و چون شعيب هم داخل در مؤمنين بوده خطاب جمعي کردند لکن تمام اينها بي‌مدرک است و ظاهر اينکه نحو بنظر ميرسد که عود شعيب با عود مؤمنين مختلف است، عود شعيب اينست که چنانچه قبل از بعثت دعوت نميکردي و کاري بکار ما نداشتي حال هم دست از دعوت بردار و ما را بخود واگذار کن و دخالت در کارهاي ما نداشته باش، و عود مؤمنين اينکه است که از اطراف شعيب بيرون شوند و بهمان کيش اولي خود برگردند.
قال‌َ أَ وَ لَو کُنّا کارِهِين‌َ چگونه ممکن است من دست از دعوت بردارم با مأموريتي که از جانب خداوند دارم و چگونه ممکن است مؤمنين بعد از آني که حق براي آنها مکشوف شده و بطلان کفر و شرک را يقين پيدا کردند البته ما در عود کمال کراهت را داريم و ممکن نيست دست بردار باشيم و در موضوع اخراج بلد هم شما همچه قدرتي نداريد و خداوند چنين فرصتي بشما نخواهد داد.
387