اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
أَ فَأَمِن‌َ أَهل‌ُ القُري أَن يَأتِيَهُم بَأسُنا بَياتاً وَ هُم نائِمُون‌َ (97) أَ وَ أَمِن‌َ أَهل‌ُ القُري أَن يَأتِيَهُم بَأسُنا ضُحًي وَ هُم يَلعَبُون‌َ (98) أَ فَأَمِنُوا مَکرَ اللّه‌ِ فَلا يَأمَن‌ُ مَکرَ اللّه‌ِ إِلاَّ القَوم‌ُ الخاسِرُون‌َ (99)
آيا پس از اينکه قضايا و بليات و عذابهايي که بر مشرکين و عصات امم سابقه وارد شد ايمن هستند کفار و مشرکين و عصات شهرستانها و آباديها عذاب الهي را که شبانه در بسترهاي خواب افتاده‌اند بگيرد آنها را در حالي که در خواب باشند، و آيا ايمن هستند که بيايد آنها را در روز در حالي که مشغول بلعب و زخارف دنيا باشند، آيا پس از اينکه ايمن هستند از مکر الهي پس ايمن نيستند از مکر خدا مگر قوم زيانکارها.
أَ فَأَمِن‌َ فاء تفريع است دلالت بر تأخير ميکند. اشاره بآيات سابقه راجعه بقوم نوح و عاد و ثمود و قوم لوط و قوم شعيب که هر کدام بعذابهاي مختلف هلاک شدند آيا با اينکه کيفيت باز ايمن هستند اينکه مشرکين و کفار و فساق امت پيغمبر اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم که مراد از اهل القري تا دامنه قيامت است زيرا سنة الهي تغيير پذير نيست وَ لَن تَجِدَ لِسُنَّةِ اللّه‌ِ تَبدِيلًا احزاب آيه 62، بخصوص بتعبير لن که براي نفي تأبيد است چگونه ميتوان ايمن شد أَن يَأتِيَهُم بَأسُنا بأس عذاب است که عبارت از نزول بلاء است مثل غرق، زلزله، صيحه، صاعقه، خسف و امثال اينها
جلد 7 - صفحه 400
بياتا عبارت از بيتوته در شب است جايي که شب در آنجا بمانند وَ هُم نائِمُون‌َ در حال خواب چنانچه در بسياري از امم سابقه عذاب شب نازل شد مثل قوم لوط و شعيب و غيرهما.
أَ وَ أَمِن‌َ عطف با فامن است لذا بواو عطف داده که ترتيب در او ملاحظه نشده و تقديم و تأخير ندارد اهل القري تکرار اينکه کلمه براي تسجيل و تثبيت و تأکيد است و الّا ميتوان گفت ا و امنوا أَن يَأتِيَهُم بَأسُنا ضُحًي مثل غرق قوم نوح و فرعونيان و صيحه و صاعقه و غير اينها بر امم سابقه وَ هُم يَلعَبُون‌َ لعب بازي گريست و مراد اشتغال بدنيا است و تحصيل متاع چنانچه در جاي ديگر ميفرمايد وَ مَا الحَياةُ الدُّنيا إِلّا لَعِب‌ٌ وَ لَهوٌ انعام آيه 32 إِنَّمَا الحَياةُ الدُّنيا لَعِب‌ٌ وَ لَهوٌ محمّد صلّي اللّه عليه و آله و سلّم آيه 38 اعلَمُوا أَنَّمَا الحَياةُ الدُّنيا لَعِب‌ٌ وَ لَهوٌ وَ زِينَةٌ وَ تَفاخُرٌ بَينَکُم وَ تَکاثُرٌ فِي الأَموال‌ِ وَ الأَولادِ حديد آيه 19، بالاخره دنيا يک خوابي بيش نيست چنانچه گذشت که حضرت نوح بملک الموت فرمود با اينکه دو هزار و پانصد سال عمر کرد مثل اينست که انسان از آفتاب بسايه رود.
أَ فَأَمِنُوا مَکرَ اللّه‌ِ فاء تفريع پس از اينکه نوع پيش‌آمدها که انسان در معرض اينکه بلاها هست چگونه ايمن ميشود از مکر الهي و مراد از مکر خدا عقوبت و عذاب است در حال غفلت و اشتغال بدنيا که اصلا در فکر مرگ و اينکه نوع پيش‌آمدها نيستند با اينکه تمام آني الحصول است دقيقه‌اي تأخير و تقديم ندارد که مفاد فَأَخَذناهُم بَغتَةً وَ هُم لا يَشعُرُون‌َ گذشت در آيات قبل.
فَلا يَأمَن‌ُ مَکرَ اللّه‌ِ إِلَّا القَوم‌ُ الخاسِرُون‌َ زيرا اگر کسي ايمن نباشد درصدد علاج برميآيد بايمان و توبه و ترک معاصي و توجه بحق و انابه و دعا و امثال اينها پس کساني که ايمن هستند خسران دنيا و آخرت نصيب آنها است.
اشکال- مسلما انبياء و اولياء و صلحاء و اتقياء از مکر الهي ايمن هستند
جلد 7 - صفحه 401
و هيچگونه عذاب دنيوي و اخروي بآنها متوجه نخواهد شد و آيه منحصر ميکند ايمني از مکر الهي را بقوم خاسرين.
جواب- ايمني از مکر الهي دو قسم است: يکي آنکه کاري نکرده که مستحق عذاب شود و از ترس خدا نزديک معصيت نميرود و بلسان عوام ميگويند ندزد و نترس، و ديگر هزار گونه معاصي و ظلم و کفر و شرک و طغيان و سرکشي دارد اگر ايمن باشد از مکر الهي اينکه خود يکي از معاصي کبيره مثل يأس من روح اللّه است و اينکه در معرض هر گونه عذابي دنيوي و اخروي هست و مستحق عذاب و بلا هست اينکه نبايد ايمن باشد و اغلب اينها منکر معاد و عذاب بلکه منکر توحيد و نبوت و ساير عقائد هستند و چه خسرانيست بالاتر از اينکه.