اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
تِلک‌َ القُري نَقُص‌ُّ عَلَيک‌َ مِن أَنبائِها وَ لَقَد جاءَتهُم رُسُلُهُم بِالبَيِّنات‌ِ فَما کانُوا لِيُؤمِنُوا بِما کَذَّبُوا مِن قَبل‌ُ کَذلِک‌َ يَطبَع‌ُ اللّه‌ُ عَلي قُلُوب‌ِ الکافِرِين‌َ (101)
اينکه قري و شهرستانها است که ما براي تو قصّه آنها را از خبرهاي مهم‌ّ آنها و هلاکت آنها بيان کرديم و هرآينه بتحقيق آمدند آنها را پيغمبران آنها با معجزات و براهين و ادله واضحه و آنها نبودند که ايمان آورند بسبب آنکه
جلد 7 - صفحه 403
تکذيب نمودند از انبياء قبل اينکه نحو خداوند قلوب کفار را طبع ميکند و سياه ميگرداند و قسي‌ّ ميفرمايد.
تلک القري اشاره بآيات قبل راجعه بقوم نوح، عاد، ثمود، قوم لوط اصحاب مدين، اصحاب ايکه نَقُص‌ُّ عَلَيک‌َ قصّه حکايت گذشتگان است و اينکه دو قسم است يک قسم رومان براي سرگرم کردن طرف مقابل است مثل قصّه رستم و حسين کرد و شاه‌دخت و شيرين و فرهاد و ليلي و مجنون و امثال اينها که هيچ حقيقت ندارد و مجرد بافتن و پرداختن است، و يک قسم براي تنبه و معرفت و تشويق و تحذير است که مطابق با واقع و حقيقت است مثل قصص انبياء و علماء و مؤمنين و کفار و مشرکين که خداوند در کتاب مبين بيان فرموده و ائمه عليهم السّلام ذکر فرموده و علماء ضبط نموده و در کتب خود ثبت فرموده‌اند و خداوند در بسياري از سور قرآني از امم سابقه بيان فرموده مِن أَنبائِها نبأ اخبار مهمه است و از اينکه جهت انبياء را نبي‌ّ گفتند چون اخبار مهمه از جانب خداوند بآنها رسيده، مرجع ضمير «ها» القري است که در اينکه سوره مبارکه يک يک را اشاره فرموده وَ لَقَد جاءَتهُم رُسُلُهُم نوح، هود، صالح، ابراهيم، لوط، شعيب و غير اينها و اينکه رسل گاهي اضافه ميشود بخدا مي‌گويي رسل اللّه باعتبار اينکه مرسل خداوند است و گاهي اضافه ميشود بامّت: موسي رسول يهود، عيسي پيغمبر نصاري محمّد صلّي اللّه عليه و آله و سلّم پيغمبر و رسول مسلمين.
بالبيّنات با معجزات باهرات و ادله واضحات و براهين قاطعات و حجج ظاهرات فَما کانُوا لِيُؤمِنُوا ممکن بود بفرمايد فما آمنوا لکن تأکيد در اينکه در مقام نبودند و خيال ايمان آوردن در قلوب آنها خطور نميکرد بِما کَذَّبُوا مِن قَبل‌ُ بسبب آن تکذيب‌هايي که قبلا از انبياء کرده بودند کانّه گردن آنها بار شده بود که هر چه معجزات را مشاهده کنند ايمان نياورند.
جلد 7 - صفحه 404
کَذلِک‌َ يَطبَع‌ُ اللّه‌ُ عَلي قُلُوب‌ِ الکافِرِين‌َ
بر سيه دل چه سود خواندن وعظ || نرود ميخ آهنين در سنگ
مَن يُضلِل‌ِ اللّه‌ُ فَلا هادِي‌َ لَه‌ُ وَ يَذَرُهُم فِي طُغيانِهِم يَعمَهُون‌َ اعراف آيه 185.