اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
ثُم‌َّ بَعَثنا مِن بَعدِهِم مُوسي بِآياتِنا إِلي فِرعَون‌َ وَ مَلائِه‌ِ فَظَلَمُوا بِها فَانظُر کَيف‌َ کان‌َ عاقِبَةُ المُفسِدِين‌َ (103)
پس از آن انبياء سلف از نوح تا شعيب که ذکر آنها گذشت فرستاديم و مبعوث کرديم موسي را با معجزات باهرات بسوي فرعون و سران قوم فرعون پس ظلم کردند بآن آيات و معجزات پس نظر کن يا رسول اللّه چگونه بوده عاقبت فساد کنندگان.
ثُم‌َّ بَعَثنا بعث برانگيختن است يعني فرستاديم چون فرستاده‌گان خدا برانگيخته ميشوند بر امتهاي خود مي‌گويي آنها مبعوث برسالت شدند من بعدهم ضمير هم ممکن است راجع بانبياء باشد مثل نوح، هود، صالح، لوط، شعيب، و ممکن است بامم آنها باشد که هر کدام بعذابهاي الهي هلاک شدند موسي حضرت موسي را موسي گفتند چون مو در لغت عبراني بمعني ماء است که آب باشد و سي بمعني شجر است چون حضرتش را از روي آب و شجر التقاط کردند موسي نام نهادند و عمر شريفش بعضي گفتند دويست و چهل سال بوده و بعضي دويست و بيست سال و در تيه از دنيا رفت و قبل از او هارون رحلت نمود و فتح بدست يوشع إبن نون وصي حضرت موسي شد و يوشع پسر خواهر موسي بود
جلد 7 - صفحه 406
و بين موسي و حضرت ابراهيم پانصد سال فاصله بود و موسي و هارون پسران عمران پسر بصهر بوده و اينکه غير عمران پدر مريم است و بين اينکه دو عمران هزار و هشتصد سال فاصله بوده و پدر مريم عمران پسر ناتان بوده.
بآياتنا آيات معجزات محيّرة العقول حضرت موسي که ميفرمايد‌قال‌‌به فِي تِسع‌ِ آيات‌ٍ نمل آيه 13، مثل عصاء اژدها شدن، يد و بيضاء، نزول بليات بر قوم فرعون که در آيه 130 ميآيد فَأَرسَلنا عَلَيهِم‌ُ الطُّوفان‌َ وَ الجَرادَ وَ القُمَّل‌َ وَ الضَّفادِع‌َ وَ الدَّم‌َ و مثل انفلاق بحر بعصاء دوازده جاده و خروج دوازده چشمه آب از سنگ بضرب عصا، نزول من‌ّ و سلوي و غير اينها.
إِلي فِرعَون‌َ وَ مَلَائِه‌ِ سلاطين مصر را فرعون ميگفتند فراعنه، سلاطين روم را قيصر ميگفتند قياصره، سلاطين ايران را کيسر ميگفتند کياسره مثل:
کيکاوس و کيخسرو و مراد سلطان عصر موسي فرعون است و گفتند نام او وليد بن مصعب بوده و همان فرعون زمان حضرت يوسف بوده و روزي که حضرت يوسف داخل مصر شد تا روزي که حضرت موسي برسالت داخل مصر شد چهار صد سال بوده، و ملاء بزرگان قوم و رؤساء و امراء و دربانان فرعون هستند.
فَظَلَمُوا بِها ظلم بآيات و معجزات اينست که آنها را حمل بسحر کنند و اثر بر آنها بار نکنند چنانچه ظلم بحق انکار حق است و حمل بر باطل و ظلم بانبياء تکذيب آنها است و آنها را ساحر و جادوگر و مجنون بشمارند.
فَانظُر بنظر عبرت و بچشم قلب کَيف‌َ کان‌َ چگونه بوده است عاقِبَةُ المُفسِدِين‌َ ممکن است مراد از مفسدين همان فرعون و قوم او باشند که بعد از آن بلاها که متوجه آنها شد عاقبت بغرق هلاک شدند، و ممکن است تمام کفار امم سالفه باشند که تماما بعذابهاي مختلف هلاک شدن مثل زلزله، خسف، صاعقه، صيحه و غير اينها وَ العاقِبَةُ لِلمُتَّقِين‌َ در همين سوره آيه 125 و قصص آيه 83
جلد 7 - صفحه 407
83 وَ العاقِبَةُ لِلتَّقوي انبياء آيه 132.