اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قال‌َ مُوسي لِقَومِه‌ِ استَعِينُوا بِاللّه‌ِ وَ اصبِرُوا إِن‌َّ الأَرض‌َ لِلّه‌ِ يُورِثُها مَن يَشاءُ مِن عِبادِه‌ِ وَ العاقِبَةُ لِلمُتَّقِين‌َ (128)
فرمود موسي بقوم خود بني اسرائيل استعانت بجوئيد از خداوند و صبر کنيد بر اذيتهاي فرعونيان محققا زمين مختص بخداوند است بهر که اراده فرمود بنحو ميراث از سابقين ميدهد از بندگانش و عاقبت مختص باهل تقوي است.
قال‌َ مُوسي لِقَومِه‌ِ قوم موسي خويشاوندان او بودند که دوازده قبيله بودند هر قبيله از يک نفر اولاد يعقوب که دوازده فرزند داشت و کساني که بموسي ايمان آورده بودند استَعِينُوا بِاللّه‌ِ عون بمعني کمک است اعانت کمک نمودن است و استعانت طلب اعانه است و گذشت در مجلد اول در سوره مبارکه حمد در تفسير وَ إِيّاک‌َ نَستَعِين‌ُ که اينکه جمله دلالت دارد بر مذهب شيعه که قائل باختيار هستند و ابطال ميکند مذهب جبريه و مفوضه را زيرا اگر جبر باشد که افعال عباد مستند بخدا است و از تحت اختيار عباد خارج است بلکه آنها بمنزله آلت هستند استعانت معني ندارد، و همچنين اگر تفويض باشد و عباد مستقل باشند احتياج باعانت خدا ندارند پس امر بين الامرين است فعل فعل عبد است ولي تا اعانت حق نباشد نميتوانند بجا آورند لکن اعانت حق با اعانت بندگان بيکديگر تفاوت دارد زيرا اعانت بندگان بيکديگر بنحو شرکت است مثل اعوان ظلمه که يک قسمت کارها و ظلمهاي آنها در دست اعوان است، يا اعانت بر برّ و تقوي يا اثم و عدوان که ميفرمايد تَعاوَنُوا عَلَي البِرِّ وَ التَّقوي وَ لا تَعاوَنُوا عَلَي الإِثم‌ِ وَ العُدوان‌ِ مائده آيه 3، و اما اعانت خداوند اينکه است که عبد و اختيار و قوه و قدرتش در تحت مشيت حق است که اگر مشيت تعلق نگرفته ممکن نيست فعل از عبد صادر شود و با موافقت مشيت فعل از عبد صادر ميشود بالاختيار.
وَ اصبِرُوا مراد تحمل و خودداري کردن است بر اذيتهاي فرعونيان که
جلد 7 - صفحه 430
گفتند
(الصبر مفتاح الفرج).
صبر تلخ آمد و ليکن عاقبت || ميوه شيرين دهد پر منفعت
إِن‌َّ الأَرض‌َ لِلّه‌ِ مالک حقيقي نسبت بجميع مخلوقات ذات مقدس او است لِلّه‌ِ مُلک‌ُ السَّماوات‌ِ وَ الأَرض‌ِ وَ لَه‌ُ ما فِي السَّماوات‌ِ وَ الأَرض‌ِ و اينکه ملکيتهايي که هر کس مدعي ميشود مجرد عاريت است هر روز از يکي ميگيرد و بدست ديگري ميسپارد و همين است معناي يُورِثُها مَن يَشاءُ مِن عِبادِه‌ِ زيرا وارث جاي مورّث مينشيند يعني از اينکه ميگيرد و بديگري ميدهد و تمام حيثيات از همين باب است رياست سلطنت، مال، منال، جاه و مقام و ساير جهات دنيوي فقط چيزي که باقي ميماند ايمان و عمل صالح است و تقوي و همين است مفاد و معناي وَ العاقِبَةُ لِلمُتَّقِين‌َ بعلاوه خداوند ظالم را هلاک ميکند و مظلوم را نصرت ميبخشد چنانچه در بسياري از آيات تصريح باين مفاد فرموده که مؤمنين و متقين را نجات داديم و کفار و ظالمين را هلاک نموديم.