تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قالُوا أُوذِينا مِنْ قَبْلِ أَنْ تَأْتِيَنا وَ مِنْ بَعْدِ ما جِئْتَنا قالَ عَسى رَبُّکُمْ أَنْ يُهْلِکَ عَدُوَّکُمْ وَ يَسْتَخْلِفَکُمْ فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرَ کَيْفَ تَعْمَلُونَ (129)
بنى اسرائيل باز آغاز شکايت از فرعون و فرعونيان نمودند:
قالُوا أُوذِينا مِنْ قَبْلِ أَنْ تَأْتِيَنا: گفتند بر وجه تفجع و توجع، رنجانيده و اذيت شديم از قبطيان پيش از آنکه بيائى ما را به پيغمبرى، ما و انبياى ما را کشتند، وَ مِنْ بَعْدِ ما جِئْتَنا: و بعد از آنکه مبعوث بر ما شدى و معجزات باهره به ايشان نمودى، مدت مديد است که ما را امر به کارهاى سخت نمايند و اکنون در صدد قتل ما برآمدند. يا چنانچه سابق پسران ما را کشتند، حال مى‌خواهند به همان مشغول شوند، و چون در هر دو حال ما در رنج بوديم، پس ميان حضور و غياب تو چه فرق بود. در منهج- اعمال شاقه آن بود که ايشان را به بندگى اتخاذ، و مالشان را تصرف، و امر کندن سنگ از کوه و نقل آنها، و بناى قصور و امثال آن، و اگر عاجز شدى مزد را مى‌گرفتند، و اگر نمى‌دادند به جهت فقر و فاقه، ايشان را مى‌زدند. و زنان به چرخ ريسى و بافتن امر مى‌نمودند يا جزيه مى‌گرفتند.
چون اين شکايت را نمودند، قالَ عَسى رَبُّکُمْ أَنْ يُهْلِکَ عَدُوَّکُمْ: فرمود موسى به صراحت طمع دارم و اميدوارم از پروردگار شما اينکه هلاک فرمايد دشمن شما را که فرعون و فرعونيانند، وَ يَسْتَخْلِفَکُمْ فِي الْأَرْضِ: و جانشين گرداند شما را در زمين مصر بعد از هلاک ايشان، فَيَنْظُرَ کَيْفَ تَعْمَلُونَ: پس نظر فرمايد چگونه بجا مى‌آوريد اعمال حسنه نمائيد يا قبيحه، شاکريد نعم او را يا کافريد، زيرا خداى متعال جزا ندهد بندگان را بر آنچه مى‌داند، بلکه جزا دهد ايشان را بر آنچه واقع و صادر شود از آنها. قول ديگر- يعنى پس ظاهر شود معلوم الهى به اينکه مبتلا و ممتحن فرمايد شما را به نعم تا ظاهر شود شکر شما،
جلد 4 صفحه 175
چنانچه امتحان نمايد به محن تا ظاهر گردد صبر شما. در مجمع فرمايد: نزد مفسران «عسى» به معنى واجب و لازم است، يعنى حق تعالى بر ذات خود لازم فرموده که شما را در زمين مصر تمکين، و تمام آن را به تصرف شما درآورد بعد از هلاک فرعون و قوم او.
بعد از آن بيان فرمايد عاقبت آل فرعون را: