اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لَقَد أَخَذنا آل‌َ فِرعَون‌َ بِالسِّنِين‌َ وَ نَقص‌ٍ مِن‌َ الثَّمَرات‌ِ لَعَلَّهُم يَذَّکَّرُون‌َ (130)
و هراينه البته گرفتيم آل فرعون و اصحاب و قوم او را بقحطي و خشکسالي
جلد 7 - صفحه 432
و کمي ميوه‌جات بلکه آنها متذکر شوند.
انسان بالطبيعه اگر در وسعت و ثروت باشد طغيان ميکند و غافل ميشود کَلّا إِن‌َّ الإِنسان‌َ لَيَطغي أَن رَآه‌ُ استَغني علق آيه 6، و اما در مورد بلاء و اضطرار بسا متوجه و متذکر شود وَ إِذا مَس‌َّ الإِنسان‌َ الضُّرُّ دَعانا لِجَنبِه‌ِ أَو قاعِداً أَو قائِماً فَلَمّا کَشَفنا عَنه‌ُ ضُرَّه‌ُ مَرَّ کَأَن لَم يَدعُنا إِلي ضُرٍّ مَسَّه‌ُ يونس آيه 12، فَإِذا مَس‌َّ الإِنسان‌َ ضُرٌّ دَعانا ثُم‌َّ إِذا خَوَّلناه‌ُ نِعمَةً مِنّا قال‌َ إِنَّما أُوتِيتُه‌ُ عَلي عِلم‌ٍ زمر آيه 50، از اينکه جهت ميفرمايد وَ لَقَد أَخَذنا آل‌َ فِرعَون‌َ مراد از اخذ يعني مبتلا کرديم و در شکنجه بلاء انداختيم، و آل منسوبون بشخص است که در امور موافق رأي و مسلک او رفتار کنند چنانچه آل محمّد صلّي اللّه عليه و آله و سلّم ائمه طاهرين عليهم السّلام که موافق طريقه محمّد صلّي اللّه عليه و آله و سلّم رفتار ميکردند که معناي عصمت است و آل فرعون فرعون پرستان هستند.
بالسنين سال قحطي و خشکسالي را گويند که حاصل دست نيايد و اشجار ميوه خشک شود که وَ نَقص‌ٍ مِن‌َ الثَّمَرات‌ِ است بلکه اينها بفهمند که فرعون قدرت بر دفع بلاء ندارد و متوجه خدا شوند و ايمان آورند.
لَعَلَّهُم يَذَّکَّرُون‌َ مکرر گفته‌ايم که لعل‌ّ نسبت بخداوند ترديد نيست بمعني شايد نيست بلکه بمعني بايد است و سزاوار است که متذکر شوند لکن قلب که سياه شد و قساوت پيدا کرد بهيچ صراطي مستقيم نخواهد شد و در هيچ حالي متوجه نميشود.
بر سيه دل چه سود خواندن وعظ || نرود ميخ آهنين در سنگ
433