اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لَن تَرضي عَنک‌َ اليَهُودُ وَ لا النَّصاري حَتّي تَتَّبِع‌َ مِلَّتَهُم قُل إِن‌َّ هُدَي اللّه‌ِ هُوَ الهُدي وَ لَئِن‌ِ اتَّبَعت‌َ أَهواءَهُم بَعدَ الَّذِي جاءَک‌َ مِن‌َ العِلم‌ِ ما لَک‌َ مِن‌َ اللّه‌ِ مِن وَلِي‌ٍّ وَ لا نَصِيرٍ (120)
(و هرگز يهود از تو راضي نشوند و همچنين نصاري از تو راضي نشوند مگر اينکه از ملت آنان پيروي کني، بگو همانا هدايت الهي هدايت حقيقي است، و اگر تمايلات آنان را پيروي کني بعد از آنچه از علم بر تو آمده براي تو از جانب خدا يار و ياوري نيست) از اينکه آيه استفاده ميشود که يهود و نصاري توقعات و خواهش‌هايي از پيغمبر نموده و طمع داشتند که حضرت با آنها مساعدت کند مثل اينکه با آنها صلح و سازش کند و از آنها جزيه نگيرد آيه شريفه در مقام قطع طمع آنهاست که پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم مأمور بامر الهي و تابع دستور اوست و پيش خود کاري نميکند و بفرض اينکه پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم با شما مساعدت کند اولا شما مردي هستيد که با اينگونه مساعدتها و ملايمات دست از عناد و عصبيت خود بر نميداريد مگر اينکه تابع ملت شما که ساخته آراء و اهواء شماست بگردد، و ثانيا از ولايت حق بيرون ميرود و نصرت خدا شامل حالش نميگردد.
و نظير اينست که آنچه مشرکين از پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم توقع داشتند که ما را يک سال به بت پرستي بگذار و مقرر فرماي که ما بتها را بدست خود نشکنيم و در نماز از رکوع و سجود ما را معاف بدار و آيه شريفه: وَ إِن کادُوا لَيَفتِنُونَک‌َ عَن‌ِ الَّذِي أَوحَينا إِلَيک‌َ الي قوله إِذاً لَأَذَقناک‌َ ضِعف‌َ الحَياةِ وَ ضِعف‌َ المَمات‌ِ ثُم‌َّ لا تَجِدُ لَک‌َ عَلَينا نَصِيراً«1» در اينکه مورد نازل شد.
1- سوره اسري آيه 75- 77
جلد 2 - صفحه 173
قُل إِن‌َّ هُدَي اللّه‌ِ هُوَ الهُدي هدي اللّه کناية از قرآن نازل بر پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم و دين اسلام است الهُدي عبارت از راه حق و طريق نجات است يعني تنها دين اسلام راه سعادت و طريق نجات است و از حصري که از ضمير فصل استفاده ميشود معلوم ميگردد که ملت آنان (يهود و نصاري) از هدايت و راه سعادت خالي است و از جمله وَ لَئِن‌ِ اتَّبَعت‌َ أَهواءَهُم استفاده ميشود که ملت آنان ساخته و پرداخته هواهاي نفساني آنها و خالي از علم است.
ما لَک‌َ مِن‌َ اللّه‌ِ مِن وَلِي‌ٍّ وَ لا نَصِيرٍ من اول متعلق بمحذوف و من دوم تسوية براي تأکيد نفي است يعني ما لک ولي و لا نصير يحميک و يمنعک من اللّه يار و ياوري نيست براي تو که جلوگيري کند و حمايت کند از پيش آمدهاي خدايي