تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
سوره الأعراف «7»: آيات 138 تا 140
وَ جاوَزْنا بِبَنِي إِسْرائِيلَ الْبَحْرَ فَأَتَوْا عَلى قَوْمٍ يَعْکُفُونَ عَلى أَصْنامٍ لَهُمْ قالُوا يا مُوسَى اجْعَلْ لَنا إِلهاً کَما لَهُمْ آلِهَةٌ قالَ إِنَّکُمْ قَوْمٌ تَجْهَلُونَ (138) إِنَّ هؤُلاءِ مُتَبَّرٌ ما هُمْ فِيهِ وَ باطِلٌ ما کانُوا يَعْمَلُونَ (139) قالَ أَ غَيْرَ اللَّهِ أَبْغِيکُمْ إِلهاً وَ هُوَ فَضَّلَکُمْ عَلَى الْعالَمِينَ (140)
ترجمه
و گذرانديم بنى اسرائيل را از دريا پس گذشتند بر گروهى که قيام مينمودند بر عبادت بتان خودشان گفتند اى موسى قرار ده براى ما معبودى چنانچه از براى آنها است معبودها گفت همانا شما گروهى نادانيد
همانا اين جماعت ويران کرده شود آنچه آنها در آنند و باطل است آنچه هستند که بجا مى‌آورند
گفت آيا غير خدا را بجويم براى شما معبود با آنکه او فضيلت داد شما را بر جهانيان.
تفسير
پس از آنکه خداوند بنى اسرائيل را از رود نيل عبور داد و فرعون و فرعونيان را غرق کرد در بين راه مصادف با قبيله شدند که اشتغال بعبادت بتان داشتند حس تقليد نور ايمان را از قلب آنها خارج نمود بطوريکه مقصد و مقصود خودشان و حضرت موسى را با آن آيات بيّنات فراموش نمودند و از آنحضرت تقاضا کردند که بتى براى آنها اختراع نمايد تا مانند آنقبيله مشغول بعبادت آن بت شوند گويا تصور ميکردند که عبادت بت منافى با عبادت خدا نيست بلکه وسيله تقرب باو است و اين از فرط جهالت آنها بود
جلد 2 صفحه 469
که نميدانستند سجده در برابر غير خدا جائز نيست و بت وسيله تقرب بخدا نمى‌شود و کيفيت عبادت بايد از خدا اعلام شود و از پيش خود نمى‌شود تعيين نمود لذا حضرت موسى آنها را مخاطب بخطاب و عتاب فرمود و نسبت جهل و نادانى بآنها داد و گوشزد نمودشان که بناى دين اينها را خدا خراب و ويران ميکند و بتانشان شکسته و خورد و نابود ميشود و عباداتشان باطل است اگر چه قصد تقرب بخدا را نمايند و فائده براى آنها ندارد پس از آن فرمود آيا سزاوار است با اينهمه انعام و اکرامى که خداوند نسبت بشما فرمود که دشمنان شما را ذليل و خوار و نيست و نابود کرد و شما را وارث ملک و مال آنها نمود و دو نفر از شما را در يک زمان بخلعت نبوت آراست که موجب مزيّت و افتخار شما بر جهانيان زمان خودتان شد من غير او را براى شما معبود قرار دهم و شما بجاى شکر نعمت کفران کنيد و خسران يابيد و از کشاف نقل شده است که يهودى بحضرت امير المؤمنين (ع) عرض کرد که هنوز آب غسل پيغمبرتان خشک نشده بود که شما با يکديگر اختلاف نموديد حضرت در جواب فرمود شما هنوز قدمتان از آب رود نيل خشک نشده بود که از پيغمبرتان تقاضاى بت‌پرستى کرديد حقير عرض مى‌کنم مقصود حضرت اين بود که ما در توحيد و نبوت اختلاف نکرديم اختلاف ما در امامت بود آنهم بعد از رحلت پيغمبر ولى شما در حيات پيغمبرتان ميخواستيد کافر بخدا شويد پس حال شما خيلى بدتر از ما است و نکته تکرار کلمه قال بنظر حقير فاصله آيه قبل و استقلال آيه اخير است بجواب