اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ واعَدنا مُوسي ثَلاثِين‌َ لَيلَةً وَ أَتمَمناها بِعَشرٍ فَتَم‌َّ مِيقات‌ُ رَبِّه‌ِ أَربَعِين‌َ لَيلَةً وَ قال‌َ مُوسي لِأَخِيه‌ِ هارُون‌َ اخلُفنِي فِي قَومِي وَ أَصلِح وَ لا تَتَّبِع سَبِيل‌َ المُفسِدِين‌َ (142)
و وعده گرفتيم ما موسي را سي شب و تمام کرديم بده شب پس موسي تمام نمود ميقات پروردگار خود را چهل شب و فرمود موسي از براي برادرش هارون که جانشين من باش در قوم من و اصلاح کن و متابعت نکن راه اهل فساد را، وَ واعَدنا مُوسي ثَلاثِين‌َ لَيلَةً مواعده بين الاثنين يعني يکي ديگري را دعوت ميکند و طرف هم قبول ميکند مي‌گويي من با فلاني مواعده کرده‌ايم يعني يکي ديگري را دعوت کرده و ديگري اجابت نموده خداوند دعوت فرمود و موسي اجابت نمود اشکال- چرا از ابتداء نفرمود اربعين ليلة چنانچه در سوره بقره فرمود وَ إِذ واعَدنا مُوسي أَربَعِين‌َ لَيلَةً آيه 48.
جواب- دو دعوت بود ابتداء سي شب پس از آن ده شب اضافه شد که فرمود وَ أَتمَمناها بِعَشرٍ که اينکه اضافه يا براي نزول الواح تورات بوده يا براي امتحان بني اسرائيل که در اينکه مدت ده شب دستگاه گوساله‌پرستي و سامري اتفاق افتاد چنانچه بيايد.
سؤال- چرا نفرمود اربعين يوما و فرمود فَتَم‌َّ مِيقات‌ُ رَبِّه‌ِ أَربَعِين‌َ لَيلَةً
جلد 7 - صفحه 448
جواب- مسلّما رفتن موسي بميقات روز بوده و مراجعت هم روز بوده اگر فرموده بود اربعين يوما دلالت نميکرد بر چهل روز تمام يعني چهل شبانه روز لذا ليلة فرمود که چهل شبانه روز کامل باشد و روز چهل و يکم مراجعت نمود و ميقات اسم مکان است محليست که جعل شده براي عبادت مثل مواقيت حج براي احرام چنانچه مسجد براي محل سجده و محراب براي حرب با شيطان و موقف مثل عرفات و مشعر و مني براي اعمال حج و مقام ابراهيم براي نماز طواف و ميقات موسي براي عزلت از قوم و فراغت براي عبادت از صيام و صلوة و مناجات با پروردگار خود، و ميقات با وقت تفاوت دارد وقت اسم زمان است در مدت معيني وقت چهل شب ميقات محلي که در اينکه مدت معين شده.
اشکال- حضرت موسي بقوم خبر داده که من سي شب دعوت شده‌ام براي عبادت و سپس چهل شب توقف نمود و اينکه باعث سوء ظن بآن حضرت شد.
جواب- موسي نفرمود که من پس از سي شب ميآيم بلکه فرمود سي شب دعوت شده‌ام و ده شب ديگر دعوت ثانوي بود کذبي و سوء ظني در بين نبود وَ قال‌َ مُوسي لِأَخِيه‌ِ هارُون‌َ اخلُفنِي فِي قَومِي مقام خلافت منافي مقام نبوت نيست چنانچه اکثر اوصياء انبياء اولو العزم مثل نوح، ابراهيم، موسي و عيسي بلکه آدم داراي مقام نبوت هم بودند از خود شريعتي نياوردند حتي مثل داود و سليمان فقط چون بعد از نبيّنا صلّي اللّه عليه و آله و سلّم ديگر نبي نخواهد آمد و نيامده اوصياء آن حضرت مقام نبوت نداشتند چنانچه در حديث منزلت ميفرمايد
(علي‌ّ منّي بمنزلة هارون من موسي الّا انّه لا نبي‌ّ بعدي)
و گفته‌ايم در مقام خود که مقام ولايت کليه بر تمام افراد امّت بالاتر از مقام نبوت است و حضرت رسالت و انبياء اولو العزم مثل نوح و ابراهيم و موسي و عيسي هم داراي مقام نبوت و رسالت بودند و هم داراي مقام ولايت و امامت النَّبِي‌ُّ أَولي بِالمُؤمِنِين‌َ مِن أَنفُسِهِم احزاب آيه 6
جلد 7 - صفحه 449
(من کنت مولاه فعلي مولاه)
6حديث غدير، و حضرت هارون قبل از جعل خلافتش داراي مقام نبوت بود ولي داراي مقام ولايت نبود ولايت مختص بموسي بود و پس از جعل خلافت داراي مقام ولايت و امامت هم شد پس اشکالي که بعض مفسرين کردند که هارون داراي مقام نبوت بود چه معني دارد که موسي بفرمايد اخلفني في قومي بسيار واهي و فاسد است.
وَ أَصلِح مراد اينست که اصلاح فرما مفاسد بني اسرائيل را نه اينکه صالح شو که بعضي توهم کردند زيرا صالح بود وَ لا تَتَّبِع سَبِيل‌َ المُفسِدِين‌َ اينکه هم مراد اينکه نيست که راه مفسدين را نپيما زيرا مسلما هارون براه فساد نميرود بلکه اينکه مفسدين را بخود وامگذار و جلوگيري کن از فساد آنها و شاهد بر اينکه معني مؤاخذه حضرت موسي بود که در چند آيه ديگر ميآيد از هارون که چرا گذاردي بني اسرائيل گوساله پرست شوند و حضرت هارون عذر خود را بيان کرد که گفتم بآنها ميخواستند مرا بکشند.