تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ کَتَبْنا لَهُ فِي الْأَلْواحِ مِنْ کُلِّ شَيْ‌ءٍ مَوْعِظَةً وَ تَفْصِيلاً لِکُلِّ شَيْ‌ءٍ فَخُذْها بِقُوَّةٍ وَ أْمُرْ قَوْمَکَ يَأْخُذُوا بِأَحْسَنِها سَأُرِيکُمْ دارَ الْفاسِقِينَ (145)
وَ کَتَبْنا لَهُ فِي الْأَلْواحِ مِنْ کُلِّ شَيْ‌ءٍ: و مکتوب فرموديم براى موسى عليه السّلام در الواح تورات از هر شى‌ء که محتاج بودند در امر دين به آنچه ارائه نمود او را آيات، مَوْعِظَةً: پند دهند احکام از حلال و حرام، و ذکر بهشت و جهنم و غيره از عبر و خبر، وَ تَفْصِيلًا لِکُلِّ شَيْ‌ءٍ: و تفصيل دهنده براى هر شي‌ء از حليّت و حرمت. عياشى روايت کند که: الواح تورات زبرجد بهشتى بود. در بصاير از حضرت امير المؤمنين عليه السّلام فرمود: از زمرد سبز بود. در مجمع بنا به قولى: الواح از چوب نازل شد از آسمان، و به قولى طول آن ده ذراع بود.
فَخُذْها بِقُوَّةٍ: پس خطاب شد: بگير اى موسى آن الواح را به عزيمت و قوت قلب، وَ أْمُرْ قَوْمَکَ يَأْخُذُوا بِأَحْسَنِها: و امر کن قوم خود را اينکه اخذ کنند آن را به آنچه در او هست از احسن المحاسن، و آن فرائض و نوافل است که احسن از مباحات است. يا محسنات اخلاقيه از صبر و عفو به اضافه انتقام و قصاص. بنا به قول قطرب، مراد به احسن حسن باشد، و تمام آن حسن است مثل قوله سبحانه: وَ هُوَ أَهْوَنُ عَلَيْهِ و کقوله وَ لَذِکْرُ اللَّهِ أَکْبَرُ.
سَأُرِيکُمْ دارَ الْفاسِقِينَ: زود است نشان داده شويد و بيننده باشيد منازل قرون ماضيه که مخالفت نمودند امر الهى را و خارج شدند از طاعت سبحانى براى اينکه عبرت يابيد و متنبه شويد. يا زود باشد ببينيد جهنم را که دار فساق و کفار است. اين آيه تهديد عظيمى است نسبت به مخالفين امر سبحانى.
در تفسير أبو الفتوح رازى رحمه اللّه مفسران گفتند: معظم آيات الواح تورات اينست: بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ* هذا کتاب من اللّه الملک الجبّار العزيز القهّار لعبده و رسوله
جلد 4 صفحه 195
موسى بن عمران: سبّحنى و قدّسنى لا اله الّا انا فاعبدنى و لا تشرک بى شيئا و اشْکُرْ لِي وَ لِوالِدَيْکَ إِلَيَّ الْمَصِيرُ احيک حياة طيّبة (الخ):
فرمايد: اين کتابى است از خداوند ملک جبار عزيز قهار، به بنده و رسول خود موسى بن عمران: تسبيح کن مرا و تقديس نما مرا، نيست خدائى قابل ستايش و پرستش مگر من، بعد ده چيز را فرمايد:
1- عبادت کن مرا و شريک من قرار مده چيزى را.
2- شکر نما من و پدر و مادر را که بازگشت تو به سوى من است تا زندگانى طيبه به تو عنايت فرمايم.
3- خون ناحق مريز که بر تو حرام نموده‌ام و الّا آسمان و زمين بر تو تنگ شود.
4- به نام من قسم دروغ مخور که توفيق ندهم کسى را که نام مرا تعظيم نکند.
5- شهادت مده مگر به آنچه گوشت شنيده و چشمت ديده و دلت دانسته باشد، زيرا فرداى قيامت اهل شاهد را واقف، و ايشان را از شهادت بپرسم.
6- بر مردمان حسد مبر به فضل و روزى که به ايشان عطا نمودم، که حاسد دشمن نعمت من، و گرفتار نقمت من باشد.
7- زنا مکن و دزدى منما تا روى رحمت از تو باز نگيرم و در آسمان بر تو نبندم.
8- به نام غير من ذبيحه مکن که هيچ قربانى از زمين به آسمان مرتفع نشود که به نام من نکشته باشند.
9- با زن همسايه غدر مکن که نزد من مقتى عظيم است.
10- براى مردمان آن را بخواه که براى خود خواهى، و جمع فرمود تمام را در سه آيه سوره انعام فى قوله: قُلْ تَعالَوْا أَتْلُ ما حَرَّمَ رَبُّکُمْ (الى) ذلِکُمْ وَصَّاکُمْ بِهِ لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ.