اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
سَأَصرِف‌ُ عَن آياتِي‌َ الَّذِين‌َ يَتَکَبَّرُون‌َ فِي الأَرض‌ِ بِغَيرِ الحَق‌ِّ وَ إِن يَرَوا کُل‌َّ آيَةٍ لا يُؤمِنُوا بِها وَ إِن يَرَوا سَبِيل‌َ الرُّشدِ لا يَتَّخِذُوه‌ُ سَبِيلاً وَ إِن يَرَوا سَبِيل‌َ الغَي‌ِّ يَتَّخِذُوه‌ُ سَبِيلاً ذلِک‌َ بِأَنَّهُم کَذَّبُوا بِآياتِنا وَ کانُوا عَنها غافِلِين‌َ (146)
زود باشد که برگردانم از آيات خود کساني را که تکبر کردند در روي زمين بدون حق و اينکه هر چه مشاهده کردند از هر آية ايمان نياوردند بآن و اگر ببينند راه رشد و صلاح را نميگيرند آن را راه خود و اگر ببينند راه غي‌ّ و ضلالت را ميگيرند راه خود و اينکه عمل براي اينست که تکذيب آيات ما را نمودند و خود را از آن آيات بغفلت انداختند.
سَأَصرِف‌ُ عَن آياتِي‌َ در معناي مراد از اينکه آيات و کيفيت صرف متکبرين از آنها مفسرين اختلاف زيادي کردند تقريبا پنج وجه گفتند هر کدام يک وجهي اختيار کردند مثل ابي علي جبائي و قاضي و غير اينها، و آنچه بنظر اقرب و مناسب با ظاهر آيه شريفه است اينست که آياتي که در اينکه جمله است عنايات و تفضلات و تأييدات و نصرتهائيست که خداوند بمسلمين در عصر نبي اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم مرحمت فرموده فقير بودند غني فرمود، ذليل بودند عزيزشان کرد، با يکديگر مخالف و دشمن بودند رءوف و مهربان شدند، با عده کمي بدون اسباب و اسلحه بر کفار و مشرکين غلبه کردند، در ضلالت بودند هدايت فرمود و غير اينها که در آيات شريفه اشاره دارد و منکرين از مشرکين و اهل کتاب با آن ثروت و عدّه و عدّه و قدرت و عزتي که داشتند ذليل و مغلوب و هلاک و خوار و خفيف و دشمن با يکديگر شدند لذا ميفرمايد آنچه آنها داشتند از آنها گرفتيم و بمؤمنين داديم.
الَّذِين‌َ يَتَکَبَّرُون‌َ فِي الأَرض‌ِ آن قدر کبر و نخوت داشتند که اگر ميخواستند وارد منزلي شوند و باب منزل کوتاه بود حاضر نبودند سر خم کنند و اگر چيزي
جلد 7 - صفحه 457
از دست آنها روي زمين ميافتاد حاضر نبودند خم شوند و بردارند و امثال اينها خداوند آنها را آن قدر ذليل کرد که مشرکين طلقاء رسول اللّه شدند در فتح مکه و اهل کتاب حاضر باداء جزيه شدند با کمال خفت.
بِغَيرِ الحَق‌ِّ بدون حق تکبر و مدرکي و دليلي براي عظمت خود نداشتند و غير از ضلالت و گمراهي و شرک و هزارها عيوب چيزي در آنها نبود.
وَ إِن يَرَوا کُل‌َّ آيَةٍ لا يُؤمِنُوا بِها از معجزات و آيات شريفه قرآن و عنايات حق نسبت بمؤمنين هر چه مشاهده ميکردند ايمان بآن نميآوردند.
وَ إِن يَرَوا سَبِيل‌َ الرُّشدِ لا يَتَّخِذُوه‌ُ سَبِيلًا آنچه پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم آنها را راه‌نمايي و هدايت ميفرمود اعتنايي نميکردند وَ إِن يَرَوا سَبِيل‌َ الغَي‌ِّ يَتَّخِذُوه‌ُ سَبِيلًا هر راه فساد از فسق و فجور مثل زنا و شرب و قتل و غارت و ظلم و تعدي بود طريقه خود ميگرفتند و مشي ميکردند ذلِک‌َ بِأَنَّهُم کَذَّبُوا بِآياتِنا تکذيب انبياء کردند و معجزات آنها را حمل بسحر کردند و آنها را مجنون و کذّاب و ساحر شمردند وَ کانُوا عَنها غافِلِين‌َ به اينکه اعراض کردند و گوش بفرمايشات آنها ندادند و خود را در غفلت و جهالت و ضلالت انداختند.