اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ اتَّخَذَ قَوم‌ُ مُوسي مِن بَعدِه‌ِ مِن حُلِيِّهِم عِجلاً جَسَداً لَه‌ُ خُوارٌ أَ لَم يَرَوا أَنَّه‌ُ لا يُکَلِّمُهُم وَ لا يَهدِيهِم سَبِيلاً اتَّخَذُوه‌ُ وَ کانُوا ظالِمِين‌َ (148)
و گرفتند قوم موسي از بعد از رفتن موسي بميقات از زر و زيور خود گوساله که جسد صرف بود بدون روح و از براي او صدايي بود مثل صداي گاو آيا نديدند که اينکه گوساله با آنها تکلم نميکند و آنها را هدايت براه نمينمايد گرفتند او را و بودند که ظلم ميکردند.
اينکه دوم شرکي بود که بني اسرائيل در زمان موسي آوردند که گوساله‌پرست شدند و عبادت کردند او را باغواي سامري که گفت ببني اسرائيل هذا إِلهُکُم وَ إِله‌ُ مُوسي طه آيه 90.
وَ اتَّخَذَ قَوم‌ُ مُوسي اتخاذ بالوهيت و پرستش است و مراد از قوم جميع قوم نيست بلکه آنها سه قسمت شدند يک قسمت نپرستيدند لکن ساکت بودند و آنها را نهي نکردند و با آنها معاشرت کردند يک قسمت که در طرف اقليت بودند مثل هارون و اتباع او که نپرستش کردند و آنها را نهي اکيد کردند و ترک معاشرت
جلد 7 - صفحه 460
چنانچه در آيه قبل وَ جاوَزنا بِبَنِي إِسرائِيل‌َ البَحرَ الايه تمام بني اسرائيل تقاضا نکردند از موسي که اجعَل لَنا إِلهاً کَما لَهُم آلِهَةٌ بلکه جماعت کثيري از آنها بودند من بعده مراد بعد از وفات موسي نيست لکن بعد از رفتن موسي بميقات آنهم در ظرف آن ده شب که زائد بر سي شب شد که سامري گفت موسي از دنيا رفت و خداي موسي در اينکه گوساله حلول کرده.
مِن حُلِيِّهِم حلي طلا آلات است که از فرعونيان و قبطيان که بعد از غرق شدن و هلاک شدن بدست بني اسرائيل افتاد و سامري آنها را گرفت و آب کرد و يک گوساله طلا ساخت عجلا جسدا عجل بچه گاو است که تعبير بگوساله ميکنيم، جسدا يعني بدن بي‌روح له خوار خوار صداي گاو است که تعبير ببنک ميکنيم.
سؤال- چگونه مجسمه طلا صدا ميکند.
جواب- امروزه مشاهده ميکنيم که مجسمه‌هايي از نوع حيوانات سگ، خروس، اردک و غير اينها ميسازند و تکمه قرار ميدهند که اگر آن را فشار دهي صداي همان حيوان از دهان او ميآيد بلکه مجسمه انسان درست ميکنند که رقص ميکند و راه ميرود و دست حرکت ميدهد حتي نقل کردند که مجسمه خادم و خادمه ساخته‌اند که وصل ببرق است اگر سوئيچ را بزني چاهي و طعام ميآورد.
جاروب ميکند، درب خانه باز ميکند و امثال اينها و اينکه صنايع در ازمنه سابقه بوده و از بين رفته ثانيا تجديد شده و خود سامري علت آن را بحضرت موسي گفت بَصُرت‌ُ بِما لَم يَبصُرُوا بِه‌ِ فَقَبَضت‌ُ قَبضَةً مِن أَثَرِ الرَّسُول‌ِ فَنَبَذتُها طه آيه 96، و شرحش را چنين گفتند که فرعون با اتباعش موقعي که رسيدند برود نيل و شکاف دريا را مشاهده کردند و بني اسرائيل را ديدند که عبور کردند ترسيد که وارد شکاف شود جبرئيل بر مادياني سوار آمد پيشاپيش اسب فرعون ديگر نتوانست
جلد 7 - صفحه 461
مهار اسب را نگهدارد و چون جبرئيل از شکاف دريا گذشت سامري مشاهده کرد که خاک زير پاي ماديان حرکت دارد قبضه‌اي از آن خاک برداشت و در شکم عجل ريخت اينکه صدا از او ظاهر شد.
أَ لَم يَرَوا أَنَّه‌ُ لا يُکَلِّمُهُم يعني آيا نميديدند که عجل با آنها تکلم نميکند وَ لا يَهدِيهِم سَبِيلًا و آنها را راه‌نمايي نميکند و يک مجسمه بيش نيست چگونه ميشود خدا باشد و معبود گردد مع ذلک با اينکه مشاهده باز اتَّخَذُوه‌ُ او را بالوهيت گرفتند با اينکه براهين عقليه قائم است که حلول و اتحاد بر ذات اقدس ربوبي محال است وَ کانُوا ظالِمِين‌َ چنانچه نصارا و بسياري از ارباب ضلال آنها هم قائل بحلول و اتحاد شدند هم بخود ظلم کردند هم بديگران که آنها را اغواء کردند و بضلالت انداختند.