اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ الَّذِين‌َ عَمِلُوا السَّيِّئات‌ِ ثُم‌َّ تابُوا مِن بَعدِها وَ آمَنُوا إِن‌َّ رَبَّک‌َ مِن بَعدِها لَغَفُورٌ رَحِيم‌ٌ (153)
و کساني که اعمال سيّئه بجا آوردند و مرتکب معاصي شدند پس از آن نادم شدند و توبه کردند و ايمان آوردند محققا پروردگار تو از بعد از توبه و ندامت آنها هرآينه البته آمرزنده و مهربان است و رحم کننده.
وَ الَّذِين‌َ عَمِلُوا السَّيِّئات‌ِ و لو مورد آن بني اسرائيل است که گوساله پرست شدند لکن مورد مخصص نيست و آيه عام است تمام اهل معاصي را شامل ميشود و لو کفر و ضلالت باشد حتي دليل بر قبولي توبه مرتدّ هم هست زيرا مورد آيه بني اسرائيل است که شرک آوردند و چه ارتدادي است بالاتر از اينکه.
ثُم‌َّ تابُوا که حقيقة پشيمان شدند از جهت کفر و فسق و معصيت نه از جهت برخورد بمضار آن مثلا سارق را اگر دست بريدند پشيمان ميشود از سرقت يا زاني را حدّ زدند پشيمان ميشود از زنا لکن اينکه توبه نيست بلکه از جهت
جلد 7 - صفحه 469
مخالفت با امر خدا و ارتکاب معصيت پشيمان شود با مراعات شرائط توبه چون هر گناهي توبه آن فرق دارد مثلا توبه از ترک صلوة اتيان بقضاء است و از ترک صوم قضاء و کفاره است و از زکاة و خمس رد کردن است و از حقوق النّاس اداء آنست و از شرک و کفر ايمان آوردنست.
من بعدها ضمير راجع بسيئات است يعني بعد از ارتکاب سيئه توبه کرد وَ آمَنُوا ممکن است اشاره باهل کتاب که در عصر نبي صلّي اللّه عليه و آله و سلّم بودند يا مطلق کفار و مشرکين که ايمان بياورند خداوند از تمام معاصي آنها صرف نظر ميکند
(الاسلام يجب‌ّ ما قبله).
ان‌ّ ربّک خطاب بمفرد با اينکه رب العالمين است براي اينست که قرآن بر او نازل شده و او مخاطب گرديده من بعدها بعد از ارتکاب معاصي و توبه و ايمان لغفور با سه تأکيد کلمه ان‌ّ و لام تأکيد و اتيان بصفت مشبهة غفور يعني محققا البته غفران او ثابت و محقق است مخصوصا در قيامت که حتي شيطان هم بطمع ميافتد رحيم غفران گذشت از عقوبت است و پرده‌پوشي و برطرف کردن آثار وخيمه معاصي است و رحمت مشموليت فيوضات و الطاف و نعم خداونديست هم در دنيا و هم در آخرت
( يا رحمن الدنيا و الاخرة و رحيمهما)
حديث است.