اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لَمّا سَکَت‌َ عَن مُوسَي الغَضَب‌ُ أَخَذَ الأَلواح‌َ وَ فِي نُسخَتِها هُدي‌ً وَ رَحمَةٌ لِلَّذِين‌َ هُم لِرَبِّهِم يَرهَبُون‌َ (154)
و چون فرونشست از موسي غضب گرفت الواح تورات را و در نوشته‌هاي او بود آنچه که باعث هدايت قوم بود و موجب شمول رحمت از براي کساني که خدا ترس بودند.
وَ لَمّا سَکَت‌َ بعضي سکوت را بمعني سکون تفسير کردند زيرا سکوت
جلد 7 - صفحه 470
مقابل نطق از مقوله کلام است و بعضي گفتند سکوت خلجان قلب است لکن سکوت کل شي‌ء بحسبه، سکوت از کلام ترک نطق است و سکوت غضب فرونشستن آثار غضب و خاموش شدن آتش غضب است چون انسان موقعي که غضب کرد يک تأثيراتي در جبهه و رگهاي گردن و اعضاء و جوارح او ظاهر ميشود و آتش غضب شعله‌ور ميگردد و موقعي که خاموش شد اينکه آثار زايل ميگردد پس سکوت بمعني خاموشي است عَن مُوسَي الغَضَب‌ُ و سکوت موسي بعد از پشيماني و توبه قوم بود چنانچه غضب براي مخالفت و پرستش گوساله بود در مقام هدايت و ارشاد آنها برآمد أَخَذَ الأَلواح‌َ تورات را برداشت و براي آنها تلاوت و قرائت نمود وَ فِي نُسخَتِها يعني چيزهايي که در آن الواح بود و نوشته شده بود اموري که باعث هدايت و ارشاد قوم از آنچه در امر دين احتياج داشتند از واجبات و محرمات و قوانين و احکام و اخلاق لکن کساني که بهره‌برداري از آنها کردند هدي و هدايت شدند و رحمة و مشمول تفضلات الهي شدند و آنها کيانند لِلَّذِين‌َ هُم لِرَبِّهِم يَرهَبُون‌َ اشکال- کتاب و دستورات براي هدايت تمام افراد است وجه اختصاص بکساني که خداترس باشند چيست.
جواب- در اول سوره بقره در جمله هُدي‌ً لِلمُتَّقِين‌َ بدان اشاره کرديم که دو قسمت هدايت داريم يکي بمعني ارائه طريق اينکه عام است تمام افراد بشر را فروگرفته بمعني اينکه حجت بر همه تمام و راه عذر منقطع است و باين معنا است آيه شريفه وَ أَمّا ثَمُودُ فَهَدَيناهُم فَاستَحَبُّوا العَمي عَلَي الهُدي فصلت آيه 16 ديگر بمعني ايصال بمطلوب و اينکه مخصوص باهل تقوي و خداترسان است که آنها بهره‌برداري ميکنند و بر طبق دستورات عمل ميکنند و راه حق را طي مينمايند و بفيوضات نائل ميشوند و برحمت واصل.
471