تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الْأُمِّيَّ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَکْتُوباً عِنْدَهُمْ فِي التَّوْراةِ وَ الْإِنْجِيلِ يَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَ يَنْهاهُمْ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ يُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّباتِ وَ يُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبائِثَ وَ يَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَ الْأَغْلالَ الَّتِي کانَتْ عَلَيْهِمْ فَالَّذِينَ آمَنُوا بِهِ وَ عَزَّرُوهُ وَ نَصَرُوهُ وَ اتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِي أُنْزِلَ مَعَهُ أُولئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ (157)
ترجمه
آنانکه متابعت ميکنند پيغمبر را که نبى امّى است آنکه مى‌يابند او را نوشته شده نزد خودشان در تورية و انجيل که امر ميکند آنها را بکار خوب و نهى ميکند آنانرا از کار بد و حلال ميکند بر آنها اشياء پاکيزه را و حرام ميکند بر آنان اشياء پليد را و برميدارد از دوش آنها بار گرانشانرا و غلهائى که بود بر گردنشان پس کسانيکه ايمان آوردند باو و تعظيم کردند او را و يارى نمودند او را و پيروى کردند آن نورى را که فرستاده شد با او آنگروه ايشانند رستگاران.
جلد 2 صفحه 481
تفسير
در مجمع از ابن عباس نقل نموده که وقتى آيه سابقه نازل شد يهود و نصارى گفتند ما از خدا ميترسيم و زکوة هم ميدهيم و بآيات خدا ايمان داريم پس اين آيه نازل شد تا معلوم شود رحمت خدا در آخرت مخصوص باين امّت است و بنابر اين الّذين يتّبعون در اين آيه صفت زائدى است براى مومنان در آيه سابقه براى اقناع آندو فرقه و الّا ظاهر از ايمان بآيات پروردگار ايمان بتمام آيات است چنانچه بيان شد و در کافى از صادقين عليهما السلام نقل نموده که رسول کسى است که ظاهر ميشود براى او ملک و با او سخن ميگويد و نبىّ کسى است که در خواب مى‌بيند و بسا است که جمع ميشود نبوت و رسالت در يکنفر و امّى منسوب است بامّ القرى که نام مکه است چنانچه در مجمع و عياشى ره از امام باقر (ع) نقل نموده است و در علل از حضرت جواد (ع) نقل نموده که پرسيدند چرا پيغمبر را امّى خوانده‌اند فرمود مردم چه مى‌گويند عرض شد مى گويند براى آنکه نمى‌توانست بنويسد فرمود دروغ گفتند لعنت خدا بر آنها خداوند در باره او فرموده که تعليم مى‌کند کتاب و حکمت را پس چگونه تعليم ميکند چيزيرا که نميداند پيغمبر (ص) بهفتاد و دو زبان يا فرمود بهفتاد و سه زبان ميخواند و مينوشت و اينکه امّى خوانده شد براى آن بود که از اهل مکه بود و مکّه از امّهات قرى است چنانچه خدا فرموده لتنذر امّ القرى و من حولها و عياشى ره از امام باقر (ع) نقل نموده که مراد از کسانيکه يافتند پيغمبر را مکتوب نزد خودشان يهود و نصارى هستند که نام و صفت او را در تورية و انجيل يافتند و در منهج فرموده نام حضرت ختمى مرتبت بعنوان احمد در تورية و بعنوان فارقليطا در انجيل ذکر شده است و در مجمع از تورية نقل نموده که خداوند فرمود من به پسر کنيز برکت و بهره زيادى دادم بعد از اين دوازده بزرگ از او متولد ميشود و من تأخير نمودم در امر او براى امّتى بزرگ حقير عرض ميکنم اسم و رسم و اوصاف پيغمبر آخر الزمان در تورية و انجيل واقعى مفصلا مذکور است و آنچه فعلا هم در دست مردم است از تورية و انجيل محرّف اوصاف و علائم آنحضرت در آنها زياد ذکر شده است که کسانيکه در اين باب تتبّع نموده‌اند از دانشمندان تأليف کتاب کرده‌اند اجمالا فارقليط که بمعنى پسنديده و ستوده و مرادف با محمد و محمود و احمد است زياد در انجيل ذکر شده که مى‌آيد و از پيش خود حرف نمى‌زند روح خدا است تسلّى دهنده است يعنى حضرت مريم و حضرت مسيح را از تهمت يهود مبرّى مى‌کند و
جلد 2 صفحه 482
امثال اينها و پسر کنيز در تورية اشاره به حضرت اسمعيل است که از هاجر است که کنيز بود چون بنى اسرائيل از اولاد حضرت اسحاقند که از ساره است که آزاد بود و از اولاد حضرت اسمعيل پيغمبرى بوجود نيامد جز خاتم انبيا که دفتر نبوت را ختم نمود و اسمعيل و اسحق دو فرزند حضرت ابراهيم (ع) ميباشند و در سفر اول تورية فصل هفدهم آيه بيستم باين اشاره تصريح نموده است و نيز در سفر پنجم فصل هيجدهم آيه هيجدهم اين بشارت از قول خدا داده شده که از براى ايشان پيغمبرى را مثل تو از ميان برادران ايشان مبعوث خواهم کرد و کلام خود را بدهانش خواهم گذارد تا هر آنچه که باوامر ميفرمايم بايشان برساند و معلوم است که اگر مراد حضرت عيسى يا ساير انبياء بنى اسرائيل بود نمى- فرمود از ميان برادران ايشان بلکه ميفرمود از ميان ايشان چون معلوم است که مراد از ايشان بنى اسرائيل است و مراد از برادران آنها اولاد حضرت اسمعيل است که اصطلاح آنها بر اين جارى بوده و بنظر حقير مراد از مثل تو پيغمبرى است که مأمور بجهاد و مملکت گيرى باشد و اينها همه اوصاف مخصوصه پيغمبر آخر الزمان است و مقام بيش از اين اقتضاء ذکر اين امور را ندارد و بنابر اين جمله يامرهم بالمعروف و ينهاهم عن المنکر ممکن است اشاره بمکتوب در تورية و انجيل باشد چنانچه نقل شد که از پيش خود سخن نمى- گويد و کلام خدا در دهان او گذارده شده که اوامر و نواهى او است و ممکن است توصيف مستقلّى باشد که خداوند از آنحضرت در قرآن فرموده و در بعضى از روايات طيّبات باخذ علم از اهلش و خبائث باخذ قول از مخالف تاويل شده است و مراد از وضع اصر و اغلال رفع تکاليف شاقّه است از آنها ببرکت وجود حضرت ختمى مرتبت که شرح آن در آيه آخر سوره بقره گذشت و باعتبار سنگينى آن تکاليف تعبير از آن باصر شده و باعتبار آنکه آنها پيمانهائى از خدا بوده بر ذمّه اهل کتاب تشبيه بغل‌هائيکه در گردن آنها باشد شده است و عزّروه مأخوذ از تعزير است که اصلا بمعنى منع است و در اينجا مراد تعظيم و توقير و منع دشمنان است از جرئت و جسارت بآنحضرت و مراد از نور قرآن است که روشنى دلها از آنست و بنابر اين کلمه معه بمعنى عليه است و عياشى ره از ام باقر (ع) نقل نموده که مراد از نور على عليه السلام است و بنابر اين کلمه معه بمعنى اصلى خود باقى است و در کافى از امام صادق (ع) نقل نموده که مراد از نور در اين موضع على (ع) و ائمه اطهارند و بيان اتحاد امير المؤمنين (ع) در مقام نورانيّت با قرآن در اول سوره فاتحة الکتاب بنحو اتم گذشت و ائمه اطهار کلّهم
جلد 2 صفحه 483
نور واحدند ..