اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
الَّذِين‌َ يَتَّبِعُون‌َ الرَّسُول‌َ النَّبِي‌َّ الأُمِّي‌َّ الَّذِي يَجِدُونَه‌ُ مَکتُوباً عِندَهُم فِي التَّوراةِ وَ الإِنجِيل‌ِ يَأمُرُهُم بِالمَعرُوف‌ِ وَ يَنهاهُم عَن‌ِ المُنکَرِ وَ يُحِل‌ُّ لَهُم‌ُ الطَّيِّبات‌ِ وَ يُحَرِّم‌ُ عَلَيهِم‌ُ الخَبائِث‌َ وَ يَضَع‌ُ عَنهُم إِصرَهُم وَ الأَغلال‌َ الَّتِي کانَت عَلَيهِم فَالَّذِين‌َ آمَنُوا بِه‌ِ وَ عَزَّرُوه‌ُ وَ نَصَرُوه‌ُ وَ اتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِي أُنزِل‌َ مَعَه‌ُ أُولئِک‌َ هُم‌ُ المُفلِحُون‌َ (157)
کساني که متابعت ميکنند آن پيغمبري که آن نبي‌ّ امّي است آن کسي که نام مبارکش مکتوب نزد آنها است در تورات و انجيل امر ميفرمايد آنها را بکارهاي نيک و نهي ميکند از اعمال بد و حلال ميکند بر آنها چيزهاي پاکيزه و حرام ميکند بر آنها چيزهاي پليد را و برميدارد از آنها تکاليف سنگين و سخت و غلهايي که بر گردن آنها بار بود پس کساني که باو ايمان آورند و دفع شرّ اعداء را از او بکنند و او را
جلد 7 - صفحه 477
ياري کنند و متابعت کنند آن نوري که نازل شده با او اينها خود آنها رستگاران هستند.
الَّذِين‌َ يَتَّبِعُون‌َ ممکن است بلکه بعيد نيست که اينکه جمله مستقله باشد مربوط بآيه قبل نباشد و مبتدي باشد و خبرش اولئک هم المفلحون و يا راجع باهل کتاب يهود و نصاري که در عصر نبي اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم بودند و محتمل است صفات باشد از براي جمله اخيره در آيه قبل وَ الَّذِين‌َ هُم بِآياتِنا يُؤمِنُون‌َ و جزو بشاراتيست که تمام انبياء مأمور بودند که خبر بامت خود دهند بنبوت حضرت رسالت صلّي اللّه عليه و آله و سلّم چنانچه مفاد آيه شريفه است وَ إِذ أَخَذَ اللّه‌ُ مِيثاق‌َ النَّبِيِّين‌َ، الي قوله تعالي: وَ أَنَا مَعَکُم مِن‌َ الشّاهِدِين‌َ آل عمران آيه 75 شرحش گذشت در مجلد سوم ولي احتمال اول اقرب است.
الرسول الف و لام عهد است يعني وجود مقدس محمّد صلّي اللّه عليه و آله و سلّم پيغمبر اسلام سپس او را معرفي ميفرمايد النَّبِي‌َّ الأُمِّي‌َّ مکرر گفته‌ايم که مقام نبوت دون مقام رسالت است هر رسولي نبي هست ولي هر نبيي لازم نيست رسول باشد که مأمور بتبليغ نباشد چنانچه پيغمبر (ص) فرمود
(کنت نبيا و الادم بين الماء و الطين)
که در همان عالم نورانيت مقام نبوت را دارا بود لکن مأمور بدعوت نبود تا پس از چهل سال مبعوث برسالت شد، بنا بر اينکه کلمه الرسول کافي بود نکته اينکه فرمود النبي الامّي چيست و آن اينست که مجرد الَّذِين‌َ يَتَّبِعُون‌َ الرَّسُول‌َ کافي نبود زيرا معلوم نبود کدام يک از رسولان را اراده کرده لذا معرفي ميفرمايد آن را باين جمله و لقب امّي براي آن حضرت از باب انتساب بمکه است که ام القري نام نهادند چنانچه مي‌گويي المکي المدني التهامي و هر کس از هر بلدي باشد انتساب بآن بلد ميدهند اصفهاني، طهراني، شيرازي و غير اينها نه آنکه بعضي مفسرين توهم کردند يعني بي‌سواد و بر طبق آنچه گفتيم خبر هم داريم.
جلد 7 - صفحه 478
يکي ديگر از معرفيهاي او الَّذِي يَجِدُونَه‌ُ مَکتُوباً عِندَهُم فِي التَّوراةِ وَ الإِنجِيل‌ِ بشاراتي که در کتب عهد قديم و جديد بوجود مقدس او داده شده متجاوز از 60 مورد است که ما يک قسمت مهم آنها را در مجلد اول کلم الطيب متذکر شده‌ايم مراجعه فرمائيد.
ديگر از معرفيهاي او يَأمُرُهُم بِالمَعرُوف‌ِ وَ يَنهاهُم عَن‌ِ المُنکَرِ دو رکن بزرگ اسلام امر بمعروف و نهي از منکر است که فرمود
ما اعمال البرّ کلها و الجهاد في سبيل اللّه عند الامر بالمعروف و النهي عن المنکر الّا کنفثة في بحر لجي
و معروفي نبود که حضرتش امر نفرموده باشد و منکري نبود که نهي نکرده باشد لکن بدبختانه در دوره ما چنانچه خود حضرتش خبر داد امر بمنکر ميکنند و نهي از معروف.
ديگر از معرفيهاي او وَ يُحِل‌ُّ لَهُم‌ُ الطَّيِّبات‌ِ وَ يُحَرِّم‌ُ عَلَيهِم‌ُ الخَبائِث‌َ که هر چيز پاکيزه‌اي را براي آنها حلال فرموده و هر چيز خبيثي را بر آنها حرام نموده غاية الامر در بعض موارد تخطئه عرف فرموده که چيزهايي که در نظر عرف طيب است فرمود خبيث است مثل لحم خنزير و خمر و دختران ارامنه و مسيحيها و چيزهايي که در نظر آنها پليد است فرمود طيب است مثل آب کر که بقول آنها داراي ميکرب است و بعض افراد مسلمين مثل حمال و آشپز و تون‌تاب که آنها را کثيف ميدانند فرمود پاک و طيب است.
ديگر از معرفيهاي او وَ يَضَع‌ُ عَنهُم إِصرَهُم وَ الأَغلال‌َ الَّتِي کانَت عَلَيهِم اصر بمعناي ضيق و امور طاقت‌فرسا که تحمل آن بسيار مشکل باشد که در امم سابقه مخصوصا در بني اسرائيل بوده از کيفيت تطهير بعض نجاسات و کيفيت ذبايح و اجتناب از زنها در مدت حيض و غير اينها، و اغلال جمع غل‌ّ بمعني جلوگيري از بسياري از نعم و فيوضات چنانچه در مورد تيه فرمود فَإِنَّها مُحَرَّمَةٌ عَلَيهِم أَربَعِين‌َ
جلد 7 - صفحه 479
سَنَةً يَتِيهُون‌َ فِي الأَرض‌ِ مائده آيه 26، و مثل منع از صيد در يوم سبت که ميفرمايد در چند آيه بعد که بيايد إِذ تَأتِيهِم حِيتانُهُم يَوم‌َ سَبتِهِم شُرَّعاً وَ يَوم‌َ لا يَسبِتُون‌َ لا تَأتِيهِم و غير اينها.
فَالَّذِين‌َ آمَنُوا بِه‌ِ نتيجه متابعت او اينست که کساني که از اهل کتاب و غير اينها ايمان بياورند باين رسول اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم وَ عَزَّرُوه‌ُ يا بمعني تعظيم و احترام است يا بمعني جلوگيري و منع دشمنان آن که باو اذيتي وارد نکنند وَ نَصَرُوه‌ُ و او را ياري کنند در هر حالي در مورد جهاد با کفار و مشرکين و کمک دهند در اجراء احکام اسلام و اعلاء کلمه و ساير وظائف.
وَ اتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِي أُنزِل‌َ مَعَه‌ُ مراد از نور ممکن است قرآن مجيد باشد که بر او نازل شده که باحکام آن عمل کنند و بهدايت آن هدايت و بانذار آن متقي و پرهيزکار گردند، و ممکن است مراد اوصياء طيبين او باشند که بجعل الهي منصوب شدند و هر دو معني برگشتش بيک چيز است زيرا متابعت قرآن متابعت عترتست و متابعت عترت متابعت قرآن است و اينکه دو از هم جدا نميشوند تا وارد بر پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم شوند سر حوض کوثر چنانچه در حديث ثقلين متواتر بين فريقين فرمود که اينکه دو امانت آن حضرت هستند أُولئِک‌َ هُم‌ُ المُفلِحُون‌َ خبر الّذين است رستگاري دنيا و آخرت را درک خواهند کرد.
الحمد للّه اولا و آخرا و ظاهرا و باطنا و صلّي اللّه علي سيّدنا محمّد و آله الطاهرين پايان جلد پنجم