تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
سوره الأعراف «7»: آيات 159 تا 160
وَ مِنْ قَوْمِ مُوسى أُمَّةٌ يَهْدُونَ بِالْحَقِّ وَ بِهِ يَعْدِلُونَ (159) وَ قَطَّعْناهُمُ اثْنَتَيْ عَشْرَةَ أَسْباطاً أُمَماً وَ أَوْحَيْنا إِلى مُوسى إِذِ اسْتَسْقاهُ قَوْمُهُ أَنِ اضْرِبْ بِعَصاکَ الْحَجَرَ فَانْبَجَسَتْ مِنْهُ اثْنَتا عَشْرَةَ عَيْناً قَدْ عَلِمَ کُلُّ أُناسٍ مَشْرَبَهُمْ وَ ظَلَّلْنا عَلَيْهِمُ الْغَمامَ وَ أَنْزَلْنا عَلَيْهِمُ الْمَنَّ وَ السَّلْوى کُلُوا مِنْ طَيِّباتِ ما رَزَقْناکُمْ وَ ما ظَلَمُونا وَ لکِنْ کانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ (160)
ترجمه
و از قوم موسى جماعتى باشند که هدايت ميکنند بحق و بآن عدالت در حکم مينمايند
و جدا کرديم ايشانرا از يکديگر دوازده شعبه اولاد فرقه‌هائى و وحى
جلد 2 صفحه 484
نموديم بموسى چون آب خواستند از او قومش که بزن بعصايت آنسنگ را پس روان شد از آن دوازده چشمه که دانستند هر دسته از مردم آبخور خودشان را و سايبان نموديم بر آنها ابر را و فرستاديم براى ايشان ترنجبين و مرغ سمائى را بخوريد از پاکيزه‌هاى آنچه روزى کرديم شما را و ستم نکردند بر ما ولى بودند که بخودشان ستم مينمودند.
تفسير
عياشى ره از حضرت صادق (ع) نقل نموده که مراد از قوم موسى در اين آيه اهل اسلامند يعنى کسانى هستند از امّت حضرت موسى که به پيغمبر ما ايمان آوردند و مسلمان شدند مانند عبد اللّه بن سلام و امثال او که سعى در هدايت سايرين بدين اسلام داشتند و حکم بحق و عدل بين آنها مينمودند و جمعى از مفسرين برآنند که اينها جماعتى هستند از بنى اسرائيل که از آنها جدا شدند و تغيير و تبديلى در دين خودشان ندادند و در ماوراء چين سکونت نمودند ميان آنها و چين واديى است گرم از شن کسى با آنها مراوده ندارد و بر حق ثابتند و در مجمع اين قول را از امام باقر (ع) هم نقل نموده و در منهج اين قول را اشهر اقوال دانسته است و بنظر حقير ظاهر آيه شريفه آنست که در ميان بنى اسرائيل و پيروان حضرت موسى مردمان منصفى هستند که بعد از ظهور اسلام باهل ملّت خود ميگويند برويد و تحقيق کنيد اگر حقّ بودن اين دين براى شما معلوم شد قبول کنيد و اين قبيل اشخاص اگر مرجع حکم شوند معلوم است بعدالت هم حکم مى‌کنند و چون طالب حقّند بزودى بحقّ بودن دين اسلام پى مى‌برند و قبول مينمايند و بنابر اين محتمل است مراد از به يعدلون عدول بحق باشد چون باء بمعنى الى استعمال ميشود چنانچه ميگويند احسن بى يعنى الىّ و اين معنى منافى با دو قول سابق نيست چون ممکن است آنها از اين قبيل مردم بوده و باشند و روايت شده که آنها در رکاب امام زمان (ع) حاضر ميشوند و خداوند بنى اسرائيل يعنى اولاد حضرت يعقوب را بدوازده شعبه منشعب فرمود و هر شعبه رئيسى و حاکمى داشتند و باين اعتبار امّتى بودند و آنها را اسباط مى‌خواندند چنانچه اولاد حضرت اسماعيل را قبائل مى‌گفتند چون سبط بمعنى اولاد اولاد است و خداوند در وادى تيه که بنى اسرائيل تشنه شدند وحى فرمود بحضرت موسى که بزند عصاى خود را بسنگى که همراه داشت و زد پس منفجر شد از آن دوازده چشمه آب و اينکه نفرمود زد پس منفجر شد براى اشاره بسرعت اطاعت آنحضرت است و هر چشمه مخصوص بيکى از اسباط بود تا با يکديگر اختلافى در برداشتن آب پيدا نکنند و ابر بر سر
جلد 2 صفحه 485
آنها سايه گستر شد تا از تابش آفتاب و حرارت آن محفوظ باشند و براى آنها خداوند ترنجبين و مرغ بريان شده از آسمان نازل فرمود و اجازه خوردن داد و تفسير اين آيه در سوره بقره مفصّلا گذشت و اسباطا بدل است از اثنتى عشرة و مميّز فرقة محذوف است و امما بدل از اسباطا است يعنى بنى اسرائيل را دوازده فرقه نموديم که آنها اسباط و شعبه‌هائى ميباشند.