تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ سْئَلْهُمْ عَنِ الْقَرْيَةِ الَّتِي کانَتْ حاضِرَةَ الْبَحْرِ إِذْ يَعْدُونَ فِي السَّبْتِ إِذْ تَأْتِيهِمْ حِيتانُهُمْ يَوْمَ سَبْتِهِمْ شُرَّعاً وَ يَوْمَ لا يَسْبِتُونَ لا تَأْتِيهِمْ کَذلِکَ نَبْلُوهُمْ بِما کانُوا يَفْسُقُونَ (163)
بعد از آن حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را امر فرمايد که:
وَ سْئَلْهُمْ عَنِ الْقَرْيَةِ الَّتِي کانَتْ حاضِرَةَ الْبَحْرِ: و سؤال نما بر وجه تقريع و تقرير يهود را از خبر قريه‌اى که بود نزديک دريا. و آن به روايت ابن عباس در ايله بود ميان مدين و طور بر ساحل بحر طبريه. ابن زيد گفته: اسم آن قريه منيشا بود متشرع به شريعت موسى عليه السّلام و از جمله فرائض بر آنها تعظيم سبت، و لذا حرام بود بر آنها صيد ماهى و اعمال دنيويه.
إِذْ يَعْدُونَ فِي السَّبْتِ: زمانى را که تجاوز کردند در تعظيم روز شنبه به ترک صيد، إِذْ تَأْتِيهِمْ حِيتانُهُمْ يَوْمَ سَبْتِهِمْ شُرَّعاً: وقتى که مى‌آمدند ايشان را ماهيان روز شنبه که منهى عنه بود در حالتى که ظاهر شده و سرها برداشته. از حسن نقل است که هر يک مقابل گوسفندى بزرگ و سفيد تا به در خانه‌هاى آن حوالى مى‌آمدند به جهت ايمنى از صيد. وَ يَوْمَ لا يَسْبِتُونَ لا تَأْتِيهِمْ: و روزى که عمل سبت نمى‌کردند، يعنى روزهاى ديگر نمى‌آمدند به ايشان اين ماهيان و اين امتحان الهى بود آنها را. در منهج- مروى است که روز شنبه ماهيان بسيار، و ظاهر مى‌شدند روى آب، و بازى مى‌کردند، و چون شنبه تمام شدى برفتندى و تا شنبه ديگر کسى ماهى نديدى. کَذلِکَ نَبْلُوهُمْ:
همچنين مى‌آزمائيم ايشان را، يعنى معامله آزمايندگان مى‌کنيم، بِما کانُوا يَفْسُقُونَ: به سبب آنچه بودند که بيرون مى‌رفتند از دايره فرمان ما.
جلد 4 صفحه 226
خلاصه مطلب: آنکه چون اهل قريه حال را بدين منوال ديدند، چاره‌اى مى‌جستند. عاقبت به وسوسه شيطان، حوضهاى خارج از دريا حفر، و جويها قرار دادند. روز شنبه ماهيان بدان حوضها رانده، و راه را مسدود، روز يکشنبه مى‌گرفتند. چون چند مرتبه اينطور نموده، آثار عذابى نازل نشد، دلير شده، تعظيم سبت ننمودند.
در منهج- از ابن زيد نقل است که در اول يک نفر ماهى گرفته ريسمان در زير دنبال او بسته در آب رها، و روز يکشنبه او را بيرون آورده بريان نمود.
همسايه بوى آن شنيد. او را موعظه نمود که چرا چنين کردى، از خدا نترسيدى که تعجيل عذاب فرمايد. مرد خايف شد، دو روزى منتظر عذاب، عاقبت دلير، و ماهى به آن طريق صيد و بريان کرد. مردمان چون ديدند تغييرى پيدا نشد، کم کم آنها هم جرئت نموده مرتکب اين امر شدند و مالهاى بسيار از اين ممر جمع نمودند. و به روايتى دوازده هزار و به روايتى هفتاد هزار مرد بودند در آن شهر، سه فرقه شدند: قومى مباشر اين فعل، جمعى ساکته، و گروهى ناهيه.