اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ سئَلهُم عَن‌ِ القَريَةِ الَّتِي کانَت حاضِرَةَ البَحرِ إِذ يَعدُون‌َ فِي السَّبت‌ِ إِذ تَأتِيهِم حِيتانُهُم يَوم‌َ سَبتِهِم شُرَّعاً وَ يَوم‌َ لا يَسبِتُون‌َ لا تَأتِيهِم کَذلِک‌َ نَبلُوهُم بِما کانُوا يَفسُقُون‌َ (163)
و سؤال کن بني اسرائيل را از آن شهرستاني که نزديک دريا بود چون در شنبه‌ها که يوم سبت بود ماهيها ميآمدند کنار دريا روي آب ظاهر و هويدا بودند و در غير شنبه نميآمدند بسبب آنچه که حيله‌بازي و سرکشي ميکردند خلاصه مطلب اينکه خداوند صيد ماهي را در روز شنبه بر بني اسرائيل حرام کرده بود روزهاي شنبه ماهيها در امان بودند ميآمدند روي آب کنار دريا ظاهر ميشدند و در غير شنبه مخفي ميشدند در ته دريا حيله بکار زدند بعضي گفتند گودالهايي کنار دريا کنده بودند ماهيها ميآمدند در اينکه گودالها راه آب را مي‌بستند روز يکشنبه ميآمدند آنها را صيد ميکردند، بعضي گفتند طور ميانداختند آنها در طور ميافتادند روز يکشنبه از آب آنها را بيرون ميآوردند بعضي حيل ديگري گفتند و اينکه امتحان بزرگي بود و غافل از اينکه همين حيله صيد ماهي بود در شنبه مثل حيلي که بسياري از عوام در معاملات فاسده ميکنند که امروزه چه اندازه رواج دارد مثل معامله کالي بکالي و معامله با اطفال و معامله ربوي و اقسام قمار و بيع آلات لهو و لعب و غير اينها بلکه در مزاوجات و معاشرات و امثال اينها و بدانند مکر با خدا نميتوان کرد مثل بني اسرائيل خواهند شد و گرفتار عذاب و بلاء و فقر و ذهاب ميوه‌جات و حبوب و مرضهاي تازه بتازه بي‌سابقه ميشوند.
وَ سئَلهُم سؤال توبيخي است نه استفهامي عَن‌ِ القَريَةِ در بعض اخبار
جلد 8 - صفحه 11
از حضرت باقر عليه السّلام است که ايله بوده و بعضي گفتند مدين و بعضي طبريه الَّتِي کانَت حاضِرَةَ البَحرِ بندر بوده کنار دريا و در بعض اخبار از حضرت زين العابدين عليه السّلام است که جمعيت آنها بالغ بر هشتاد هزار و چندي بوده إِذ يَعدُون‌َ فِي السَّبت‌ِ هفتاد هزار آنها اينکه معصيت بزرگ را مرتکب شدند به اينکه روز شنبه صيد کردند و علت اينکه تجاوز و تعدي و مخالفت اينکه بود إِذ تَأتِيهِم حِيتانُهُم يَوم‌َ سَبتِهِم ماهيان چون روز شنبه در امان بودند روي آب ميآمدند کنار دريا شرعا يعني ظاهر و هويدا و از همين باب است شريعت که دست رس بآب بوده و شرع مطهر که دين روشن واضح مطابق با عقل سليم و براهين قطعيه و ادله واضحه بود وَ يَوم‌َ لا يَسبِتُون‌َ روز غير شنبه شش روز ديگر از ايّام هفته لا تَأتِيهِم ماهيان از ترس صيادان ته دريا ميرفتند و تمکن از صيد آنها نداشتند و آنچه انبياء آنها و صلحاء و اتقياء که بالغ بر ده هزار بودند آنها را موعظه و نصيحت کردند و تخويف از نزول عذاب نمودند تأثيري در آنها نکرد و بقيه قوم که چند هزار بودند ساکت بودند نه مرتکب اينکه معصيت شدند و نه آنها را موعظه کردند زيرا احتمال تأثير نميدادند و شرط امر بمعروف و نهي از منکر احتمال تأثير است و با يأس واجب نيست.
کَذلِک‌َ نَبلُوهُم ابتلاء بمعني امتحان است چون تمام موجودات تحت اراده و مشيت حق هستند ماهيان مأمور شدند که روزهاي شنبه ظاهر شوند و غير شنبه مخفي گردند و مکرر گفته‌ايم که مفاد آيات شريفه قرآن اينکه تمام مخلوقات و حتي حيوانات و نباتات و جمادات داراي شعور و ادراک هستند و معرفت بخدا و رسول و امام دارند و تحت اطاعت آنها هستند و اينکه دستور امتحان بني اسرائيل بود و علت مخفي شدن ماهيان کفر و معاصي آنها بود که سلب اينکه نعمت از آنها شد لذا ميفرمايد بِما کانُوا يَفسُقُون‌َ.
12