اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ إِذ قالَت أُمَّةٌ مِنهُم لِم‌َ تَعِظُون‌َ قَوماً اللّه‌ُ مُهلِکُهُم أَو مُعَذِّبُهُم عَذاباً شَدِيداً قالُوا مَعذِرَةً إِلي رَبِّکُم وَ لَعَلَّهُم يَتَّقُون‌َ (164)
و زماني که گفتند جماعتي از آنها براي چه موعظه ميکنيد قومي را که خداوند هلاک ميکند آنها را يا عذاب ميفرمايد آنها را عذاب سخت گفتند براي عذر بسوي پروردگار شما و شايد آنها متقي و پرهيزگار شوند.
وَ إِذ قالَت أُمَّةٌ مِنهُم آن جماعتي که ساکت بودند که مرتکب اينکه معصيت نشدند و ديگران را نهي نميکردند گفتند بانبياء و کساني که آنها را موعظه ميکردند چرا موعظه ميکنيد آنها را زيرا اينها که دست‌بردار نيستند و کلام شما در آنها تأثيري ندارد لِم‌َ تَعِظُون‌َ قَوماً که بايد اينها هلاک شوند يا بعذاب دچار گردند اللّه‌ُ مُهلِکُهُم أَو مُعَذِّبُهُم عَذاباً شَدِيداً در جواب آنها انبياء و واعظين قالُوا مَعذِرَةً إِلي رَبِّکُم زيرا اگر آنها را موعظه نکنيم مسئول پروردگار ميشويم که ترک وظيفه خود کرده‌ايم وَ لَعَلَّهُم يَتَّقُون‌َ و شايد کلام ما بآنها تأثير کند و دست بردارند سؤال- آيا فرمايش انبياء و واعظين حق بوده و بايد موعظه کرد يا سکوت ساکتين جواب- خصوصيات در وعّاظ و متّعظين و ساکتين مختلف است بسا ممکن است يکي احتمال تأثير بدهد بر او واجب است امر بمعروف و نهي از منکر کند ديگري مأيوس است بر او واجب نيست و بسا بعض اهل معاصي کلام بزرگي مثل انبياء و علماء در آنها تأثير دارد و لکن کلام عوام و متفرقه تاثير ندارد بعلاوه مسئله ارشاد جاهل و اقامه حجت با مسئله امر بمعروف و نهي از منکر تفاوت دارد مثل اتمام حجتها که حضرت ابي عبد اللّه عليه السّلام با لشکر کربلا داشت تا نفس آخر و در قرآن مجيد هم موارد زيادي داريم که انبياء حتي نبيّنا الأکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم با اينکه کفار و مشرکين قساوت قلب آنها از حجاره سخت‌تر بود و صم بکم عمي
جلد 8 - صفحه 13
بودند مع ذلک حجت را بر آنها تمام ميکردند براي اينکه نگويند رَبَّنا لَو لا أَرسَلت‌َ إِلَينا رَسُولًا فَنَتَّبِع‌َ آياتِک‌َ مِن قَبل‌ِ أَن نَذِل‌َّ وَ نَخزي طه آيه