بنى‌اسرائيل سه گروه بودند: يک‌دسته قانون‌شکن، عده‌اى ديگر دلسوزان نصيحت‌گر و گروه سوم گروهى بى‌تفاوت. بى‌تفاوت‌ها به نصيحت‌گران مى‌گفتند: خود را خسته نکنيد، چون حرف‌هايتان در فاسقان اثر ندارد و آنها به هر حال جهنّمى هستند. ولى ناهيان از منکر مى‌گفتند: کار ما بى‌اثر نيست، حداقل آنکه ما نزد خدا معذوريم. و چه بسا آنها به واسطه‌ى سخن ما تقوا پيشه کنند.
در آيه‌ى 5 و 6 سوره‌ى مرسلات، خداوند به کسانى‌که ذکرش را به ديگران، چه براى اتمام حجّت و چه براى تأثير و هشدار القا مى‌کنند، سوگند ياد مى‌کند. «فَالْمُلْقِياتِ ذِکْراً عُذْراً أَوْ نُذْراً»
در کتاب امر به معروف و نهى از منکر، بيش از ده فايده براى امر و نهى، حتّى در صورتى که اثر نکند، ذکر کرده‌ام که خلاصه‌اش را در اينجا بيان مى‌کنم، «1» تا شايد سکوت و ترس و بى‌تفاوتى در مقابل ترک معروف و عمل به منکر از بين برود:
1. گاهى امر و نهى ما امروز اثر نمى‌کند، ولى در تاريخ، فطرت و قضاوت ديگران اثر دارد.
چنانکه امام حسين عليه السلام در راه امر به معروف و نهى از منکر شهيد شد، تا وجدان مردم در طول تاريخ بيدار شود.
«1». جالب اينکه اين سطرها را در هفته امر به معروف ودهه‌ى عاشورا مى‌نويسم که امام‌حسين عليه السلام فلسفه‌ى قيام خود را عمل نکردن جامعه به حقّ و نهى از منکر نکردن مى‌داند.
جلد 3 - صفحه 204
2. گاهى امر و نهى، فضا را براى ديگران حفظ مى‌کند. چنانکه اذان گفتن مستحبّ است، گرچه شنونده‌اى نباشد، ايستادن به هنگام قرمز شدن چراغ راهنمايى لازم است، گرچه ماشينى نباشد. زيرا حفظ قانون و فضاى احترام و عمل به قانون، لازم است.
3. گاهى امر و نهى ما، گناهکاران را از گناه باز نمى‌دارد، ولى گفتن‌هاى پى در پى، لذّت گناه را در کام او تلخ مى‌کند و لااقل با خيال راحت گناه نمى‌کند.
4. براى حفظ آزادى بايد امر و نهى کرد، زيرا نگفتن، جامعه را به محيط خفقان و ترس و سکوت تبديل مى‌کند.
5. امر ونهى براى خود انسان مقام‌آفرين است، گرچه ديگران گوش ندهند. قرآن مى‌فرمايد:
«وَ مَنْ أَحْسَنُ قَوْلًا مِمَّنْ دَعا إِلَى اللَّهِ» «1»
6. امر به معروف و نهى از منکر، اگر در ديگران اثر نکند، لااقل براى خود ما يک نوع قرب به خداوند، تلقين و تمرين شجاعت و جلوه‌ى سوز و تعهّد است.
7. گاهى امر و نهى ما امروز اثر نمى‌کند، امّا روزى که خلافکار در بن‌بست قرار گرفت و وجدانش بيدار شد، مى‌فهمد که شما حقّ گفته‌ايد. بنابراين اگر امروز اثر نکند، روزگارى اثر خواهد کرد.
8. امر و نهى، وجدان انسان را آرام مى‌کند، انسان با خود مى‌گويد که من به وظيفه‌ام، عمل کردم، اين آرامش وجدان با ارزش است، گرچه ديگران گوش ندهند.
9. امر به معروف ونهى از منکر، سيره‌ى انبياست، گرچه ديگران گوش ندهند. قرآن مى‌فرمايد: «وَ إِذا ذُکِّرُوا لا يَذْکُرُونَ» «2» و يا بارها مى‌فرمايد: مردم سخنان و ارشادهاى پيامبران را گوش نمى‌دادند و از آنها روى مى‌گرداندند. بنابراين ما نبايد توقّع داشته باشيم که همه به سخنان ما گوش بدهند.
10. امر به معروف، يک اتمام حجّت براى خلافکار است تا در قيامت نگويد کسى به من نگفت! علاوه بر آنکه عذرى هم براى گوينده است تا به او نگويند چرا نگفتى؟
«1». فصّلت، 33.
«2». صافّات، 13.
جلد 3 - صفحه 205
11. هنگام قهر الهى، آمرين به معروف نجات خواهند يافت. (آيه‌ى بعد به آن اشاره مى‌کند)
به هرحال، انبيا و اوصيا در راه امر به معروف و نهى از منکر شهيد شدند تا حقّ گم نشود واز ميان نرود، چنانکه قرآن در آياتى مى‌فرمايد: «يَقْتُلُونَ الْأَنْبِياءَ» «1»، «يَقْتُلُونَ النَّبِيِّينَ» «2» و «يَقْتُلُونَ الَّذِينَ يَأْمُرُونَ بِالْقِسْطِ» «3» که از اين آيات استفاده مى‌شود، گاهى در امر به معروف بايد تا مرز شهادت پيش رفت.
حضرت على عليه السلام در نامه‌اى به نماينده‌ى خود، به خاطر حضورش بر سر سفره‌ى اشراف او را توبيخ کرد. «4» يعنى آن حضرت براى آنکه زهد به اشرافى‌گرى کشيده نشود، فردى را فداى مکتب کرد.