اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَلَمّا عَتَوا عَن ما نُهُوا عَنه‌ُ قُلنا لَهُم کُونُوا قِرَدَةً خاسِئِين‌َ (166)
پس چون طغيان و سرکشي و زياده‌روي کردند از آنچه بآنها نهي شده بود گفتيم از براي آنها که باشيد ميمونها دروشده‌گان.
اينکه آيه شريفه را ما در مجلد دوم اينکه تفسير صفحه 52 آيه 64 سوره بقره شرح کرده‌ايم و خبري که در سفينه از حضرت صادق عليه السّلام روايت کرده که حيوانات مسوخ سيزده نوع است و فرمايش مجلسي در مجلد 14 بحار طبع امين الضربي صفحه 787 سي صنف شمرده و گفته که بعضي راجع ببعض است و گفتيم در امم سابقه بسياري مسخ ميشدند بصورت اينکه حيوانات، و حديث که از پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم است که فرمود کساني که مسخ شدند سه روز بيشتر در دنيا باقي نميماندند و هلاک ميشدند نه اينکه اينکه مسوخ از نسل آنها باشند و تعبير بمسوخ براي اينست که کساني که مسخ ميشدند شبيه اينکه حيوانات ميشدند مراجعه فرمائيد و در مجلد سوم کلم الطيب
جلد 8 - صفحه 15
صفحه 44- 47 مذاهب تناسخيه را که پنج مذهب داشتند مسخ و نسخ و رسخ و فسخ و قول پنجم عکس اينکه اقوال بود ذکر کرده‌ايم بمناسبت رجوع فرمائيد شرحش در اينجا موجب تکرار است بعلاوه موجب تطويل ميشود ما فقط بشرح آيه اکتفاء ميکنيم.
فَلَمّا عَتَوا عتوّ سرکشي و سرپيچي از فرمان الهي است عَن ما نُهُوا عَنه‌ُ از حرمت صيد در روز شنبه قُلنا لَهُم يعني جعلناهم مثل قُلنا يا نارُ کُونِي بَرداً وَ سَلاماً عَلي إِبراهِيم‌َ انبياء آيه 69 کونوا بصورت قردة بوزينه ميمون درآئيد خاسئين دور افتاده‌گان سگ را اگر بخواهند دور کنند ميگويند اخسأ و در حديث است که آمرين بمعروف که از اينکه قريه بيرون رفته بودند آمدند که ببينند چه عذابي بر آنها نازل شده درب دروازه بسته بود بتوسط درج و نردبان بالا رفتند ديدند تمام آنها زن و مرد کوچک و بزرگ بصورت بوزينه شدند و بطوري بود که معلوم بود اينکه پسر فلاني و برادر فلان و شوهر و زن فلان و فلانه است بآنها گفتند تو فلان پسر فلان نيستي سر تکان ميداد که نعم بلي.
تنبيه- اخبار بسيار داريم که در قيامت بسياري از کفار و کساني که متخلق باخلاق رذيله و صفات خبيثه هستند بصورت همين حيوانات محشور ميشوند بطوري که اهل محشر آنها را ميشناسند کيست پسر کيست.