تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
سوره الأعراف «7»: آيات 167 تا 169
وَ إِذْ تَأَذَّنَ رَبُّکَ لَيَبْعَثَنَّ عَلَيْهِمْ إِلى يَوْمِ الْقِيامَةِ مَنْ يَسُومُهُمْ سُوءَ الْعَذابِ إِنَّ رَبَّکَ لَسَرِيعُ الْعِقابِ وَ إِنَّهُ لَغَفُورٌ رَحِيمٌ (167) وَ قَطَّعْناهُمْ فِي الْأَرْضِ أُمَماً مِنْهُمُ الصَّالِحُونَ وَ مِنْهُمْ دُونَ ذلِکَ وَ بَلَوْناهُمْ بِالْحَسَناتِ وَ السَّيِّئاتِ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ (168) فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ وَرِثُوا الْکِتابَ يَأْخُذُونَ عَرَضَ هذَا الْأَدْنى وَ يَقُولُونَ سَيُغْفَرُ لَنا وَ إِنْ يَأْتِهِمْ عَرَضٌ مِثْلُهُ يَأْخُذُوهُ أَ لَمْ يُؤْخَذْ عَلَيْهِمْ مِيثاقُ الْکِتابِ أَنْ لا يَقُولُوا عَلَى اللَّهِ إِلاَّ الْحَقَّ وَ دَرَسُوا ما فِيهِ وَ الدَّارُ الْآخِرَةُ خَيْرٌ لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ أَ فَلا تَعْقِلُونَ (169)
ترجمه
و هنگاميکه اعلام نمود پروردگارت که هر آينه برانگيزاند بر آنها تا روز قيامت کسى را که بچشاند بآنها عذاب بدى همانا پروردگار تو هر آينه زود عقوبت است و همانا او هر آينه آمرزنده مهربان است
و متفرق نموديم آنها را در زمين فرقه‌هائى بعضى
جلد 2 صفحه 488
از آنها بودند شايستگان و برخى بودند بر خلاف ايشان و آزموديم آنها را بخوبى‌ها و بدى‌ها باشد که ايشان بازگشت نمايند
پس جانشين شدند بعد از آنها جانشينانى که بميراث بردند کتاب را ميگيرند متاع اين دنياى دنى را و ميگويند زود باشد آمرزيده شويم ما و اگر آيد آنها را متاعى مانند آن ميگيرند آن را آيا گرفته نشد از ايشان پيمان کتاب که نگويند از جانب خدا مگر حق و خواندند آنچه در آنست و سراى آخرت بهتر است براى آنانکه مى‌پرهيزند آيا پس تعقل نمى‌نمائيد.
تفسير
و ياد آور اى پيغمبر وقتى را که اعلام فرمود خدا يا عزم فرمود و قسم ياد کرد که هر آينه مبعوث فرمايد بر يهود تا روز قيامت کسيرا که بچشاند و برساند بعنف بر آنها عذاب شديد را بکشتن و ذليل نمودن و جزيه گرفتن و در مجمع فرموده مراد از مبعوث امّت محمّد (ص) ميباشند نزد جميع مفسرين و آن مروىّ از امام باقر (ع) است و اين دلالت دارد بر آنکه يهود تا روز قيامت داراى سلطنت و عزت نمى‌شوند و مراد از بعث در اينجا امر و رخصت و کمک است و نيز گفته شده است خداوند مبعوث فرمود بر آنها بعد از حضرت سليمان بخت نصر را که ديار آنانرا خراب نمود و مردان آنها را کشت و زنان و فرزندانشان را اسير کرد و وضع نمود بر بقيّه آنها جزيه را که بعد از آن بمجوس ميدادند تا خداوند پيغمبر آخر الزمان را مبعوث فرمود که کرد با آنها آنچه کرد و براى آنها جزيه مقرر فرمود که باقى است حکم او تا آخر دنيا و بنظر حقير ظاهر آيه شريفه آنستکه خداوند يکنفر را مبعوث ميفرمايد که اين معاملات را با آنها بنمايد چون لفظ من اگر چه در مفرد و جمع استعمال ميشود ولى اگر مراد جمع باشد ضمير راجع بآنرا معمولا جمع ميآورند و در اينجا يسومهم فرموده که داراى ضمير مستتر مفرد است و اگر مراد جمع بود مناسب بود يسومونهم بفرمايد و دلالت ندارد بر آنکه اين عذاب بايد تا روز قيامت براى آنها باقى باشد بلکه دلالت دارد بر آنکه چنين عذابى تا روز قيامت بر آنها واقع خواهد شد اگر چه يکمرتبه باشد چون ظاهر آيه آنست که الى يوم القيمه ظرف است براى بعث نه عذاب و باين جهت مقدّم شده است بر آن و الّا بايد موّخر شود و ما نبايد چيزى را بقرآن نسبت دهيم که اگر خلافش ظاهر شود مورد اشکال گردد اگر مراد آن بود که فرمودند بايد بفرمايد ليبعثنّ عليهم من يسومونهم سوء العذاب الى يوم القيمه و مراد از آن کس ظاهرا همان حضرت ختمى مرتبت است چون مناسب با بعث ماموريّت
جلد 2 صفحه 489
الهى است که آنحضرت داشته نه مجرد جلوگيرى نکردن اگر چه بنحو معصيت واقع شود چنانچه بعضى گفته‌اند بلى کسانيکه به تبع قانون اسلام اين سلوک را با يهود نموده‌اند ممکن است گفته شود مبعوث باين امر بودند و شايد تصديق امام باقر (ع) از اين قول هم باين ملاحظه باشد و شايد بملاحظه تماميّت آن بدست امام زمان (ع) باشد در هر حال مناسب با سرعت عقوبت خدا آن است که اين امر قبل از روز قيامت در دنيا واقع شود چنانچه مناسب با رحمت و مغفرت الهى قبول توبه و اسلام آنها است که در دنيا است و اين معانى مناسبت با دوام عقوبت ندارد و خداوند آنها را متفرّق در بلاد نمود بطوريکه کمتر بلدى است که از آنها خالى باشد و بعضى از ايشان مردمان خوبى بودند که بعد از حضرت موسى بانبياء هر عصرى ايمان آوردند و در آخر الزمان بامّت خاتم النبيّين (ص) ملحق شدند و بعضى بر خلاف آنها بودند که بکفر و عصيان خودشان ادامه دادند و در عناد و لجاج باقى ماندند و خداوند بانواع مختلفه از نعمت و نقمت و عزّت و ذلّت و دولت و مکنت آنها را امتحان فرمود براى آنکه متنبّه شوند و بحق بازگشت نمايند و ننمودند بلکه بجاى خودشان قوميرا بيادگار گذاشتند که بدتر از خودشان بودند چون خلف بسکون لام غالبا در جانشين بد استعمال ميشود و آنها کسانى بودند که در عصر پيغمبر ما بودند که تورية از پدرانشان بآنها ارث رسيده بود و پول ميگرفتند احکام آنرا مطابق دلخواه مردم تغيير ميدادند يا معنى ميکردند و مى‌گفتند خدا مى‌آمرزد ما را و معلوم بود که در اين اظهار طلب مغفرت هم تدليس ميکردند و پشيمان نبودند چون بار ديگر هم که بآنها رشوه ميدادند قبول ميکردند و مقصود رشوه دهنده را انجام ميدادند با آنکه خداوند از آنها در تورية عهد گرفته بود که بخدا افترا نه بندند و از تورية چيزى کم و بر آن زياد ننمايند و آنها با علم و عمد اين عمل را مينمودند چون تورية را خوانده بودند و معنى آن را فهميده بودند و در کافى از امام صادق (ع) نقل نموده که خداوند دو الزام بر بندگان در کتاب خود نموده است يکى آنکه نگويند مگر بدانند ديگر آنکه ردّ نکنند چيزيرا که نمى‌دانند دليل اول اين آيه است دليل دوم آنستکه فرموده بل کذّبوا بما لم يحيطوا بعلمه يعنى بلکه تکذيب نمودند چيزى را که نميدانستند در مقام ملامت آنها و عيّاشى از آنحضرت و امام کاظم (ع) قريب باين مضمون را نقل نموده است و دار آخرت که نعيم آن باقى است بهتر است براى کسانيکه پرهيز
جلد 2 صفحه 490
ميکنند از رشوه و ساير اموال حرام و استفادات کثيف موّقت آيا اينان رجوع بعقل خودشان نميکنند تا بدانند صحّت گفتار ما را اگر يعقلون بصيغه مغايب قرائت شود و اگر بصيغه مخاطب باشد معنى واضح است و مراد آنستکه پيغمبر (ص) بآنها بفرمايد آيا تعقل نمى‌کنيد تا بدانيد.