تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ وَرِثُوا الْکِتابَ يَأْخُذُونَ عَرَضَ هذَا الْأَدْنى وَ يَقُولُونَ سَيُغْفَرُ لَنا وَ إِنْ يَأْتِهِمْ عَرَضٌ مِثْلُهُ يَأْخُذُوهُ أَ لَمْ يُؤْخَذْ عَلَيْهِمْ مِيثاقُ الْکِتابِ أَنْ لا يَقُولُوا عَلَى اللَّهِ إِلاَّ الْحَقَّ وَ دَرَسُوا ما فِيهِ وَ الدَّارُ الْآخِرَةُ خَيْرٌ لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ أَ فَلا تَعْقِلُونَ (169)
فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ: پس جانشين شدند بعد از يهود بازماندگان يا خلفى. وَرِثُوا الْکِتابَ: و ميراث گرفتند تورات را، يعنى بياموختند علم آن را از پدران. يَأْخُذُونَ عَرَضَ هذَا الْأَدْنى: اخذ مى‌کنند عرض متاع اين دنياى پست را. مراد اخبار زمان حضرت رسالتند که رشوه مى‌گرفتند در تحريف احکام تورات.
«1» بطر: خودخواهى و تکبّر.
جلد 4 صفحه 231
وَ يَقُولُونَ سَيُغْفَرُ لَنا: و مى‌گويند زود باشد که بيامرزند ما را و اين را به اعتقاد فاسد خود گفتند به زعم آنکه گناه روز به شب، و گناه شب به روز آمرزيده شود، وَ إِنْ يَأْتِهِمْ عَرَضٌ مِثْلُهُ: و اگر بيايد بديشان متاعى و عرضى مثل آن متاع در حرمت و منع، يَأْخُذُوهُ: مى‌گيرند آن را و هيچ باک ندارند، و با وجود اصرار بر اخذ رشوه و اکل حرام اميد مغفرت دارند و اصلا نادم نشوند. از ابن عباس و سعيد بن جبير و مجاهد نقل است که سير نمى‌کند ايشان را چيزى.
أَ لَمْ يُؤْخَذْ عَلَيْهِمْ مِيثاقُ الْکِتابِ: آيا اخذ نشده است بر ايشان عهد تورات، أَنْ لا يَقُولُوا عَلَى اللَّهِ إِلَّا الْحَقَ: اينکه نگويند بر خدا مگر سخن حق. اين توبيخ است ايشان را بر قطع و جزم به مغفرت با عدم توبه، و دال است بر افتراى به خداى تعالى و خروج از ميثاق کتاب؛ پس در جزم به غفران با عدم توبه، محض افترا، و حق تعالى نفرموده و به اين طريق عهد از آنها گرفته نشده.
فى الکافى عن الصّادق عليه السّلام: انّ اللّه خصّ عباده به آيتين من کتابه:
ان لا يقولوا حتّى يعلموا و لا يردّوا ما لم يعلموا. قال عزّ و جلّ: الم يؤخذ عليهم ميثاق الکتاب ان لا يقولوا على اللّه الّا الحقّ، و قال: بل کذّبوا بما لم يحيطوا بعلمه. «1» در کافى شريف روايت از حضرت صادق عليه السّلام فرمايد: بتحقيق خداى تعالى تخصيص داده بندگان خود را به دو آيه از کتاب خود: يکى اينکه نگويند مگر آنچه مى‌دانند، و ديگر، رد نکنند آنچه نمى‌دانند. فرموده است خداى عز و جل: آيا اخذ نشده است بر ايشان عهد کتاب اينکه نگويند بر خداى تعالى مگر حق را، و فرمود: بلکه دروغ گفتند به آنچه احاطه نداشت علم آنها.
وَ دَرَسُوا ما فِيهِ: و به تحقيق اخذ ميثاق از ايشان شده و خوانده‌اند آنچه در کتاب است کأنّه اين حکم را در آن نديده‌اند، وَ الدَّارُ الْآخِرَةُ خَيْرٌ لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ: و رستگارى آخرت و مغفرت بهتر است از عرض دنيا براى کسانى که بپرهيزند از محرمات و قتل محارم و افتراى بر حق تعالى، أَ فَلا تَعْقِلُونَ: آيا تعقل نمى‌کنند و خير و شر و صلاح و فساد خود را در نمى‌يابند تا قبح آن را فهميده،
«1» اصول کافى، کتاب التوحيد، صفحه 43، حديث 8.
جلد 4 صفحه 232
استبدال نکنند نعيم باقى را به عرض فانى، که مؤدى به عقاب اليم است.
حفص و نافع به خطاب مى‌خوانند، يعنى اى پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم، بگو به ايشان آيا در نمى‌يابيد که نعمت عقبى بهتر است از عرض دنيا.