اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ الَّذِين‌َ يُمَسِّکُون‌َ بِالکِتاب‌ِ وَ أَقامُوا الصَّلاةَ إِنّا لا نُضِيع‌ُ أَجرَ المُصلِحِين‌َ (170)
و کساني که تمسک بکتاب ميکنند و نماز را برپا ميدارند محققا ما ضايع نميکنيم اجر بندگان صالح را.
اينکه آيه و لو درباره بني اسرائيل است لکن مورد مخصص نيست بلکه لسان آيه آبي از تخصيص است شامل جميع بندگان صالح ميشود وَ الَّذِين‌َ يُمَسِّکُون‌َ بِالکِتاب‌ِ تمسّک بمعني چنگ زدن است و تمسک بکتاب اينست که باوامر او مؤتمر شود و از نواهي او منتهي گردد چنانچه تمسک بعروة الوثقي را منوط بدو امر معين فرمود فَمَن يَکفُر بِالطّاغُوت‌ِ وَ يُؤمِن بِاللّه‌ِ فَقَدِ استَمسَک‌َ بِالعُروَةِ الوُثقي لَا انفِصام‌َ لَها بقره آية الکرسي و مراد بکتاب کتاب آسمانيست که بر هر امتي نازل فرموده تورات، انجيل، زبور، فرقان هر کدام در زمان خود و اگر مراد خصوص تورات باشد آنهم براي ما کافي است زيرا در تورات بلکه در جميع کتب انبياء بشارت بوجود مقدس پيغمبر ما صلّي اللّه عليه و آله و سلّم داده و لزوم ايمان باو و اطاعت اوامر او و منتهي شدن از نواهي او است.
و بالجمله گفتند علت تامه مرکب از سه جزء است: وجود مقتضي و وجود شرط و فقدان مانع تأثير از مقتضي شرط تأثير از شرط مانع مانع از تأثير سعادت و رستگاري منوط بوجود مقتضي است که ايمان باشد، شرط تأثير عمل صالح، مانع از تأثير معاصي لذا ميفرمايد وَ أَقامُوا الصَّلاةَ اقامه نماز باعث ترک کليه معاصي ميشود و سبب اتيان بواجبات چنانچه ميفرمايد إِن‌َّ الصَّلاةَ تَنهي عَن‌ِ الفَحشاءِ وَ المُنکَرِ عنکبوت آيه 44، از اينکه جهت اکتفاء فرمود باقامه صلوة چون در بردارد اتيان بجميع واجبات و ترک جميع معاصي را و اخبار در فضيلت نماز و اهميت آن و ثمرات آن را در مجلد اول در ذيل آيه الَّذِين‌َ يُؤمِنُون‌َ بِالغَيب‌ِ وَ يُقِيمُون‌َ الصَّلاةَ بقره آيه 3 مفصلا با بيان اقسام صلوات و اجزاء و شرائط و موانع آن بيان
جلد 8 - صفحه 22
کرده‌ايم إِنّا لا نُضِيع‌ُ أَجرَ المُصلِحِين‌َ صالح کسي را گويند که تمام کارها و افعال و رفتار و کردار و گفتار او بر طبق صلاح باشد قدمي بر خلاف صلاح برندارد و مصلح کسي را گويند که خيرخواه بندگان باشد و آنها را بطريق صلاح سوق دهد و مفاسد را از ميان آنها برطرف کند ارشاد جاهل، امر بمعروف، نهي از منکر، رفع فساد، قضاي حوائج بندگان، خدمت بجامعه، اهتمام بامور مسلمين که هر کدام چه اندازه فضيلت دارد که ذکر آنها از طور اينکه کتاب خارج است و هر کدام از آنها را در محل مناسب خود متذکر شده‌ايم و البته خداوند اجر هر يک از آنها را ضايع نخواهد فرمود، و اينکه جمله مفهوم ندارد که اگر مصلح نباشد اجر او ضايع شود بلکه هر امر خيري از عبادات و اطاعات و لو بمقدار ذرّه باشد اجر او ضايع نميشود بنص آيه شريفه فَمَن يَعمَل مِثقال‌َ ذَرَّةٍ خَيراً يَرَه‌ُ وَ مَن يَعمَل مِثقال‌َ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَه‌ُ زلزال آيه 7 و 8، فقط ايمان شرط صحت کليه عبادات است و بدون ايمان هيچ عملي مورد قبول و صحت نيست بلي مع ذلک ميتوان گفت که بي‌اثر صرف نيست ممکن است باعث تخفيف در عذاب شود زيرا اهل عذاب بدرجات اعمال عذاب او درکاتي پيدا ميکند.