اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ إِذ نَتَقنَا الجَبَل‌َ فَوقَهُم کَأَنَّه‌ُ ظُلَّةٌ وَ ظَنُّوا أَنَّه‌ُ واقِع‌ٌ بِهِم خُذُوا ما آتَيناکُم بِقُوَّةٍ وَ اذکُرُوا ما فِيه‌ِ لَعَلَّکُم تَتَّقُون‌َ (171)
و ياد کن زماني که ما کنديم کوه را بالاي سر آنها که گويا سايباني شد بر سر آنها و گمان کردند که کوه بر سر آنها فرود ميآيد بگيريد آنچه را که ما بشما داديم بقوّة هر چه تمام‌تر و ياد کنيد آنچه را که در او است باشد که شما پرهيزکار شويد نظير اينکه آيه در سوره بقره آيه 62 گذشت وَ رَفَعنا فَوقَکُم‌ُ الطُّورَ خُذُوا
جلد 8 - صفحه 23
ما آتَيناکُم بِقُوَّةٍ وَ اذکُرُوا ما فِيه‌ِ لَعَلَّکُم تَتَّقُون‌َ وَ إِذ نَتَقنَا الجَبَل‌َ نتق بمعني کندن است بقول ما ريشه‌کن کرديم و جبل همان کوه طور است که محل مناجات موسي بوده که طور سينا باشد بقرينه سوره بقره که فرمود فَوقَکُم‌ُ الطُّورَ فَوقَهُم کَأَنَّه‌ُ ظُلَّةٌ فوق طرف بالا است و يکي از جهات شش‌گانه است که هر جسمي دارا است فوق، تحت، يمين، يسار، قدام، خلف. ظلّه بمعني سايه است مقابل حرور چنانچه ميفرمايد وَ لَا الظِّل‌ُّ وَ لَا الحَرُورُ فاطر آيه 20، و نيز ميفرمايد وَ ظَلَّلنا عَلَيهِم‌ُ الغَمام‌َ اعراف آيه 160، و تعبير به کانّه براي اينکه است که حقيقة سايه بآن نبود که موجب راحتي و آسايش آنها باشد بلکه موجب تخويف و تهديد آنها بود شبيه سايبان وَ ظَنُّوا أَنَّه‌ُ واقِع‌ٌ بِهِم که گفتند عسکر موسي يک فرسخ در يک فرسخ بود بالاي سر آنها کوه قرار گرفت و چنان مضطرب شدند که بر سر آنها خراب ميشود و از مفاد آيه استفاده ميشود که اينها تورات موسي را نپذيرفتند و قبول نکردند و ردّ کردند اينکه معجزه باهره براي تخويف و تهديد آنها شد که قبول کنند و بگيرند اشکال- اينکه نوع تهديدات باعث الجاء ميشود و منافات با تکليف و اختيار دارد جواب- ابدا الجائي و سلب اختياري از آنها نشد چنانچه عصاي موسي موجب الجاء فرعونيان نگرديد و شاهد بر اينکه دعوي آيه بعد است که با اينکه تهديدات مع ذلک اعراض کردند خُذُوا ما آتَيناکُم بِقُوَّةٍ مراد از ما آتيناکم تورات است بقرينه وَ اذکُرُوا ما فِيه‌ِ و مراد از قوّة طبق حديث مروي از حضرت صادق عليه السّلام در صافي و برهان و احتجاج طبرسي قوّت ايمان و قوت بدن است که با تمام قوت و قدرت و ايمان
جلد 8 - صفحه 24
راسخ بگيرند تورات را، و مراد از وَ اذکُرُوا ما فِيه‌ِ فرا گرفتن و عمل کردن بر طبق دستورات او است نه فقط بوسيدن و روي مبل گذاردن يا تلاوت کردن باشد چنانچه معمول بسياري از مسلمين با قرآن آنست نزد اطفال خود گذارند براي حفظ، روي طاق نصرت گذارند براي تشريفات، بالاي درب خانه نصب کنند عزيزان آنها اگر بخواهند از خانه بيرون روند يا مسافرت کنند از زير قرآن رد کنند و بسا پاره‌اي آيات را هم تلاوت کنند براي حفظ مال از سرقت يا رفع مرضي يا استخاره براي امور دنيوي ولي اينها و لو بي‌اثر نيست و ممدوح است لکن غرض اصلي عمل کردن بدستورات او است که دارد يکي از شفعاء و خصماء در قيامت قرآن مجيد است لَعَلَّکُم تَتَّقُون‌َ مکرر تفسير شده.