تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
سوره الأعراف «7»: آيات 182 تا 184
وَ الَّذِينَ کَذَّبُوا بِآياتِنا سَنَسْتَدْرِجُهُمْ مِنْ حَيْثُ لا يَعْلَمُونَ (182) وَ أُمْلِي لَهُمْ إِنَّ کَيْدِي مَتِينٌ (183) أَ وَ لَمْ يَتَفَکَّرُوا ما بِصاحِبِهِمْ مِنْ جِنَّةٍ إِنْ هُوَ إِلاَّ نَذِيرٌ مُبِينٌ (184)
ترجمه
و آنانکه تکذيب نمودند آيتهاى ما را زود است بتدريج مى‌اندازيم آنها را بهلاکت از آنجا که نميدانند
و مهلت ميدهم مر ايشانرا همانا مکر من محکم است
آيا انديشه نمى‌کنند که نيست در يارشان جنونى نيست او مگر بيم دهنده آشکار.
تفسير
استدراج طلب درجه است که آن نردبان است خداوند تشبيه فرموده است حال کفار را بنردبان در آنکه شخص را بتدريج بمحل عالى يا سافل ميرساند و آنها را بکسانيکه از آن پائين مى‌آيند و خود را بقائد آنها از اين نردبان براى آنکه آنها را ناگهان بچاه اندازد و اين بآنستکه نعمت را بر آنها روز بروز افزوده ميفرمايد تا گمان کنند که خداوند لطف مخصوصى بآنها دارد و بر معصيت خود بيفزايند و مستحق عذاب شديد شوند چون استحقاق اين سلوک را بعمل خودشان پيدا کرده‌اند و لازمه اين مهلت است در انتقام و اينکه کيد ناميده شده براى آنستکه ظاهر آن احسان و باطنش خذلان است است و محکم است که کسى نمى‌تواند رهائى از آن پيدا کند و قمى ره فرموده استدراج
جلد 2 صفحه 498
تجديد نعم است در عقب معاصى و در کافى از امام صادق (ع) نقل نموده که پرسيدند از اين آيه فرمود بنده گناه ميکند پس نعمت او افزوده ميشود و مشغول ميکند آن نعمت او را از طلب مغفرت از آنگناه و نيز از آنحضرت روايت شده است که چون خدا بخواهد براى بنده خير را و او گناه کند در عقب آن ميرساند باو بلائى را تا متذکر استغفار شود و وقتى بخواهد براى بنده شر را و او گناه کند در عقب آن ميرساند باو نعمتى را تا فراموش کند استغفار را و باقى بماند در گناه و اين مراد است از قول خداوند سنستدرجهم من حيث لا يعلمون يعنى بنعم بعد از معاصى و کفار مکه وقتى ميديدند پيغمبر (ص) را که حاضر نشد بهيچ قيمتى دست از دعوت بردارد با آنکه آنها حاضر بودند که تأمين نظر او را بهر قيمتى بخواهد بنمايند ميگفتند خالى از جنون نيست چنانچه وقتى آيات قرآن را ميشنيدند که مانند آنرا نشنيده بودند ميگفتند شاعر است و وقتى معجزات را مشاهده ميکردند ميگفتند ساحر است و امثال اين مهملات لذا خداوند باين تقريب آنها را ردّ فرموده که اين شخص همان رفيق شفيق و يار ديرين و محمد امين است که در ميان شما مسلّم در عقل و خلق و دانش بود چه شد بمجرّد آنکه شما را بدين حق دعوت نمود و از عذاب خدا بيم داد نسبت جنون باو داديد معلوم است سخن شما از روى فکر و تعقّل نيست بلکه از باب تکبّر و عناد است و روايت شده است که آنحضرت بکوه صفا بر آمد و اهل مکه را قبيله قبيله خواند و از عذاب خدا ترساند و آنها اين نسبت را بآنحضرت دادند و اين آيه نازل شد و در مجمع کيد را بعذاب تفسير نموده است.