تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
قُلْ لا أَمْلِکُ لِنَفْسِي نَفْعاً وَ لا ضَرًّا إِلاَّ ما شاءَ اللَّهُ وَ لَوْ کُنْتُ أَعْلَمُ الْغَيْبَ لاسْتَکْثَرْتُ مِنَ الْخَيْرِ وَ ما مَسَّنِيَ السُّوءُ إِنْ أَنَا إِلاَّ نَذِيرٌ وَ بَشِيرٌ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ (188)
ترجمه
بگو اختياردار نيستم براى خود سود و زيانى را مگر آنچه را خواسته باشد خدا و اگر بودم که ميدانستم غيب را هر آينه زياد مينمودم از خوبى و نميرسيد مرا بدى نيستم من مگر بيم دهنده و بشارت دهنده براى گروهى که ايمان ميآورند.
تفسير
اين جواب سوم است از سؤال کفار مرقومه در آيه سابقه جواب اوّل بيان حقيقت امر بود جواب دوم طعن و اعتراضى بود بر آنها که ذکر شد جواب سوّم دفع توهم منافات آن دو جواب است با مقام نبوّت که در اين آيه ميفرمايد بگو من هر قدر مقام و منزلت و عظمت داشته باشم در جنب قدرت احديّت مالک چيزى نيستم حتى آنکه اختيار جلب هيچ نفعى براى خود و دفع هيچ ضررى را از خود ندارم مگر اختيار جلب آن نفعى را که خدا خواسته باشد بمن واصل شود و دفع آن ضررى را که خدا خواسته باشد از من دفع شود چون يکى از مقدمات اختيار جلب نفع و دفع ضرر علم بموجبات نفع و ضرر است و اين در بسيارى از موارد علم غيب لازم دارد و من ندارم مگر آنقدر که خدا بمن عنايت فرموده و اگر داشتم هر خير و خوبى و نفعى را براى خود جلب و هر بدى و ضرر و آزارى را از خود دفع مينمودم و شما مى‌بينيد من گاهى غنىّ و گاهى فقير و گاهى سالم و گاهى مريض و گاهى مسرور و گاهى غمگينم پس من مانند خدا نيستم که تمام علوم غيبيّه را دارا باشم و بدانم چه وقت قيامت ظاهر ميشود و بشما بگويم من يکنفر بشر هستم که از طرف خداوند احکامى آورده‌ام بشما
جلد 2 صفحه 501
ابلاغ نمايم و بگويم اگر بآنها عمل نموديد ببهشت ميرويد و الّا بجهنم و اين بشارت و انذار من مفيد است بحال کسانيکه اهل انصاف و تميزند که وقتى دلائل صدق مرا مشاهده نمودند ايمان مى‌آورند و عمل مى‌کنند نه مانند شما اشخاص عنود و جهول که با مشاهده معجزات با هرات ايمان نمى‌آوريد و مى‌خواهيد اسرار الهى را کشف نمائيد يا به پيغمبر خدا نسبت جهل دهيد با آنکه هر عاقلى بايد بداند که تفاوتى بين علم خدا و پيغمبر بايد باشد و اينها لوازم بشريّت و امکان و فقر است و منافات با مقام نبوّت ندارد.